Tsismis ay alimuom

TSISMIS AY ALIMUOM

tsismis ay alimuom, anang Rio Alma

sa isang sanaysay niyang aking nabasa

na iniulat naman ni Ambeth Ocampo

na sa ngayon ay binabanatan nang todo

mas matindi pa raw sa pakpak ng balita

yaong alimuom, sabi pa ng makata

singaw galing sa lupa matapos ang ambon

o ulan, tsismis ay lumitaw ding ganoon

historya'y tsismis daw, anang isang Ella Cruz

tila ba turo sa paaralan ay kapos

dapat sa historya'y may fact check at batayan

di basta narinig, iyon na'y kasaysayan

ah, dalawang iyon ay dapat pag-ibahin

di tsismis ang kasaysayan ng bayan natin

maraming dapat gawin kung ganyan ang batid

ng henerasyon ngayon, kilos na, kapatid

- gregoriovbituinjr.

07.18.2022

Talasalitaan:

* alimuom - singaw na galing sa lupa pagkatapos ng ulan o ambon, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 34

* tsismis - mula sa Espanyol na chismes, kaswal na usapan o balita hinggil sa ibang tao, karaniwang kaugnay ng mga detalyeng hindi kumpirmadong totoo, UPDF, p. 1279

Kwentong lango

KWENTONG LANGO

tulang TAGAIKU (TAnaGA at haIKU)

i

"tagay pa, cheers, amigo!

magpakalango tayo!"

sabi ng lasenggero

sa katotong lasenggo

isip ay tikom

balewala ang gutom

basta may inom

ii

habang serbesa'y lasap

di siya kumukurap

na nilunod sa iglap

ang problemang kaharap

sugat ma'y antak

simot ang huling patak

ng nilalaklak

- gregoriovbituinjr.

07.18.2022

Tagaiku

TAGAIKU

nais kong kathain ay TAGAIKU

animo'y kalahating soneto

ah, kaygandang kumbinasyon nito

pinagsama ang TAnaGA't haIKU

tanaga'y tigpipito ng pantig

sa saknong ay magkakapitbisig

haiku'y lima-pito-limang pantig

puntirya ko'y bulok na sistema

tinitira'y tuso't palamara

paksa't pangarap para sa masa'y

kamtin ang panlipunang hustisya

halina't subukang mag-TAGAIKU

at ilatag ang angking prinsipyo

habang tayo pa'y nasa huwisyo

- gregoriovbituinjr.

07.17.2022

Hustisya

HUSTISYA

"For me, justice is the first condition of humanity." - Literature laureate Wole Soyinka 

bakit nga ba ang katarungan

ay dapat nating ipaglaban ?

ayon nga kay Wole Soyinka

hustisya ang unang kondisyon

ng sangkatauhan, O, bayan

makahulugan, anong talim

ipaglaban nating taimtim

makasugat man ng damdamin

ay kaygandang salawikain

kaya kami nakikibaka

tibak akong nakikibaka

upang masa, hustisya'y kamtin

upang pang-aapi'y mawala 

at mapanagot ang maysala

- gregoriovbituinjr.

07.17.2022

Lanta

LANTA

kung ako'y dahon nang nalalanta

matatanggal na ako sa sanga

katandaan ay narating ko na

matatapos na yaring pagbaka

sinubukan noon ng amihang

ako'y tanggalin sa kinalagyan

kaytibay ko sa pinagkapitang

sanga't talaga ngang nanindigan 

kay Inang Kalikasan ay dahong

nakipagtagalan sa panahon 

ako'y dahong nakibaka noon

na pagkalanta'y inabot ngayon

hintay na lang matanggal sa tangkay

upang sa lupa na'y humingalay

pagkalanta ko'y 'wag ikalumbay

at may uusbong ding bagong buhay

- gregoriovbituinjr.

07.17.2022

Eman Lacaba

EMAN LACABA

I

isinilang noong Araw ng Karapatang Pantao

pinaslang sa anibersaryo ng Jabidah Massacre

siya si Eman Lacaba, manunulat, prinsipyado

naging mandirigma noong diktador pa'y nasa poder

manunulat na maraming nakamit na gantimpala

guro, artista sa entablado, organisador din

pag wala raw papel, siya'y nagsusulat sa palara

palaisip na tibak, mangangatha rin ng awitin

natanggal sa pagkaguro nang sumama sa aklasan

ng manggagawa, at siya'y nagpasiya nang mamundok

upang maging mandirigma't tagapagtanggol ng bayan

patuloy pa ring nagsulat, may baril mang nakasuksok

natagpuan ng kaaway, agad silang pinutukan

mga kasama'y napatay, dalawa silang natira

walang ititirang buhay, ayon sa mga kalaban

unang binaril ay buntis, sumunod ay siya naman

II

ang mandirigmang maraming tula sa Philippines Free Press

sa bahay ng biyenan ko'y nahalungkat ko't tinipon

ang makatang tinulad kay Rimbaud na makatang Pranses

taospusong pagpupugay sa halimbawa mo't layon

ang Cultural Center of the Philippines nama'y lumikha

ng Gawad Eman Lacaba na para sa manunulat

na kabataan, mga mananalaysay, at makata

natatanging gawad sa paglilingkod at pagmumulat

- gregoriovbituinjr.

07.15.2022

* Halaw ang mga datos sa Bantayog ng mga Bayani

* Emmanuel Lacaba (Disyembre 10, 1949 - Marso 18, 1976)

Kadastro

KADASTRO

ilang beses kong narinig sa usaping palupa

ang salitang KADASTRO sa isyu ng maralita

na sa pananaliksik pala'y salitang Kastila

ang sukat ng lupa sa lungsod at sa lalawigan

ay nasusulat sa kadastro na isang talaan

na iniingatan sa nakatalagang tanggapan

kaya sa isyung pabahay ng kapwa mahihirap

ang usaping ito'y dapat mabatid naming ganap

lalo't ipinaglalaban ang tahanang pangarap

magkaroon ng bahay ay karapatang pantao

ngunit bawat metro kwadrado ng lupa'y magkano

mura sa malayo, mahal na pag may market value

aaminin ko, na di pa ako nakakakita

ng kadastro sa pampamahalaang opisina

na sa aking haraya, ito ba'y matriks o mapa?

nakita ko dati ay mapa ng lugar, may sulat

nakadrowing ang lupa, marahil may mga sukat

iyon ba'y kadastro, kung hindi pa, daghang salamat

- gregoriovbituinjr.

07.14.2022

* litrato mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 539

Kamagi

KAMAGI

ang kamagi pala'y "kadenang ginto"

na sa palaisipan ko nahulo

ang sagot ay di ko agad natanto

at sa diksyunaryo din ay hinango

"mga suson ng ginto" pag sinuri

"malaking kwintas ng ginto" ng pari

kayrami ba nito kaya nagwagi?

yaong may Tallano gold daw na ari?

"kadenang ginto", ibig bang sabihin

mayaman ang nagkulong sa alipin?

ginto mang tanikala'y dapat putlin

upang kalayaan ay tamasahin

kadenang ginto'y gawing araro man

upang mundo sa kamagi'y mahubdan

mas itanghal natin ang kabutihan

niring pakikipagkapwa sa tanan

- gregoriovbituinjr.

07.14.2022

* mula sa Tanong 4 Pababa, ng Pinoy Henyo Krosword Puzzle, Blg. 18, puzzle 8;

* kamagi, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 561

Tanaga sa upos

TANAGA SA UPOS

ang nagkalat na upos

sa paligid na'y ulos!

solusyon bang papatos

ay sangkaterbang kutos?

- gregoriovbituinjr.

07.13.2022

* tanaga - taal na tulang may pitong pantig bawat taludtod

Pagkatha

PAGKATHA

di ako tumutula / para sa sarili lang

at kung pangsarili lang / ay di ako tutula

at kung di makatula, / bakit ba diwa'y lutang

sa langit ng kawalan, / loob ko'y di payapa

bakit sa aking budhi'y / mayroong sumisilang

na samutsaring paksang / minsa'y di matingkala

tila ba mga luhang / sa dibdib naninimbang

paano pipigilin / kung di ko masawata

may tumutubong damo / maging sa lupang tigang

tinutula ko'y buhay / ng madla't kapwa dukha

may tumutubong palay / sa bukid na nalinang

adhika ng pesante't / obrero'y tinutula

ang binhi niring wika'y / sa loob nakaumang

na pag naglaho'y tila / baga mangungulila

pawang buntong hininga / lalo't may pagkukulang

na di dalumat hanggang / ako'y naglahong bula

- gregoriovbituinjr.

07.13.2022

Lingo

LINGO

limang piso lang ang bigay ni Tatay, naholdap pa

sa underpass ng Kiyapo, ah, nabigla talaga

wala nang pamasahe't baon, at nanginginig na

natigilang ilang saglit, di alam ang gagawin

sa gayong kalagayang di ko sukat akalain

ngunit ang holdaper, pagkatulala ko'y napansin

kaya sisenta'y singko sentimos na pamasahe

ang inabot sa akin nang ako'y makabiyahe

marahil, upang di rin mapansin ang insidente

umiyak ba ako? baka... di ko na naramdaman

basta alam ko'y nakapasok pa ng paaralan

ah, isa iyong di malilimutang karanasan

hayskul ako noon, persyir o nasa unang antas

nang maganap ang pagkaulalo ng mandurugas

na baka di nangyari kung lipunan sana'y patas

- gregoriovbituinjr.

07.12.2022

* lingo - (1) pataksil na pagpatay, asasinato; 

(2) panghaharang sa daan upang magnakaw, holdap; 

mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 705

Aanhin ko

AANHIN KO

aanhin ko ang magandang buhay sa laya

kung kalayaan ng uri't bayan ay wala

mas nais kong kumilos para sa adhika

tungo sa lipunang makatao ngang sadya

aanhin ko ang sinasabing karangyaan

kung sa burgesya't kuhila'y sunud-sunuran

kung manggagawa'y napagsasamantalahan

kung karapatang pantao'y niyuyurakan

aanhin kong naroroon sa toreng garing

na dinadakila sa tula'y trapo't praning

mabuti pang tumula sa masa't marusing

kaysa malinis daw ngunit budhi'y kay-itim

inaamin ko, ako'y isang aktibista

sa panulat at lansangan nakikibaka

pinaglalaban ang panlipunang hustisya

na buhay na'y alay para sa uri't masa

- gregoriovbituinjr.

07.10.2022

Upos

UPOS

nauupos akong di mawari

sa nagkalat na paunti-unti

hanggang tumambak na ng tumambak

na kalikasan na'y nag-aantak

sa sugat na ating ginagawa

pagkasira niya'y nagbabanta

nagkalat na sa mga lansangan

at sa ating mga katubigan

sa mga isda'y naging pagkain

mga tao isda'y kakainin

paano tayo makakaraos

sa nagkalat na nakakaupos

- gregoriovbituinjr.

07.06.2022

Bagtas

BAGTAS

isang tanghali'y naglakad-lakad

sa isang lungsod na tila gubat

sa kainitan ay nabibilad

mabuti't di muling namulikat

maglakad ba'y magandang diskarte

naiisip na di mapakali

o gawa ng walang pamasahe

yaong binubulong sa sarili

sa basag-ulo'y muntik malumpo

kaya ngayo'y nag-eehersisyo

katawa't binti'y naeensayo

aba'y pampalakas pa ng buto

napili nang tahakin ang landas

na payapa't bihirang mabagtas

mabuti ang puno, walang dahas

matipuno, may dahong di lagas

- gregoriovbituinjr.

07.05.2022

Minsan

MINSAN

nadatnan ko sa kalsada'y

nagtawirang ipininta

habang hanap na pareha'y

maalindog na dalaga

kung sakaling di makuha'y

papaspasan na talaga

tatampok mang magaganda'y

di nanghinayang ang bida

hanggang amin nang tinangka'y

ang tangkay ng kalabasa

tinanim sa masetera'y

isang buto ng sampaga

bagamat inaalala'y

ang layuning dala-dala

at naninilay na pala'y

ang nagkakaisang masa

- gregoriovbituinjr.

07.05.2022

Himagsikang panlipunan

HIMAGSIKANG PANLIPUNAN

Pinagmulan: Eugène Pottier, Chants Révolutionnaires (ikalawang edisyon), Paris, Bureau de Comité Pottier, [n.d.] ;

Isinalin mula Pranses ni Mitchell Abidor;

CopyLeft: Creative Commons (Attribute & ShareAlike) marxists.org 2018.

Malayang salin mula sa Ingles ni Gregorio V. Bituin Jr.

15 pantig bawat taludtod

Nakita nang lumitaw ang dambuhalang halimaw,

Ang malalaking kilabot at ang mga bagito,

Ang mga heneral pati ang mga kaparian

Lahat sila’y nangatal: ang sandal na’y dumatal!

Dinagundong ng lintik yaong mata’t angking bisig,

Hindi palihim na kumikilos yaong Paggawa:

Kumikilos  iyon at gumagana nang hayagan

At nag-oorganisa nang walang sinumang amo!

Anila: “Sa daigdig at sa mga bunga nito,

Sa mga kasangkapan at lahat ng nalilikha,

Nilahad mo ang iyong kamay: isuko mo sila!"

"At dumating kayo, na nakamamatay na multo

Upang makibahagi lang ba sa pamumuhunan?"

"Upang ipamahagi? Hindi! Upang kunin lahat!

sa Manchester noong 1881

* Isinalin noong Hulyo 3, 2022

* Litrato mula sa google

* Talasalitaan

dambuhala - salin ng great, imbes na dakila

halimaw - salin ng colossus, imbes na higante o malaki

bagito – salin ng parvenus

SOCIAL REVOLUTION 

Source: Eugène Pottier, Chants Révolutionnaires (second edition), Paris, Bureau de Comité Pottier, [n.d.] ;

Translated: by Mitchell Abidor;

CopyLeft: Creative Commons (Attribute & ShareAlike) marxists.org 2018.

Seeing the great colossus appear,

The big shots and the parvenus,

The generals and priests

All of them are trembling: the moment has arrived!

Thunder bolt eyes and bare arms,

Labor doesn’t act in secret:

It works openly

And will organize without master!

It says: “On the globe and its fruits,

On tools and all produced,

You laid your hands: give them up!”

“And so you come, fatal specter

To share in capital?"

"To share it? No! To take it all!

Manchester 1881

Hiyaw upang maningil

HIYAW UPANG MANINGIL!

Tula ni Vladimir Mayakovsky 

Isinalin sa Ingles ni Lika Galkina kasama si Jasper Goss, 2005.

Malayang salin sa wikang Filipino ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ang gardang ng digmaan ay dumadagundong ng dumadagundong.

Inihihiyaw nito: itulak ang bakal sa mga buhay.

Mula sa bawat bansa

alipin sa alipin

na itinapon sa bayonetang bakal.

Para sa kapakanan ng ano?

Nayayanig ang lupa

sa gutom

at hinubaran.

Sumisingaw ang sangkatauhan sa dugong nagsidanak

kaya lang

sinuman

saanman 

ay maaaring makaapak sa Albania.

Mga pulutong ng taong gapos sa masamang hangarin,

yaong upak nang upak sa mundo

para lamang

sa sinumang ang sinasakyan

ay makadaan nang walang bayad

sa pamamagitan ng Bosporus.

Nalalapit na

ang daigdig

ay hindi magkakaroon ng tadyang na buo.

At ang diwa nito’y bububutin.

At tatapak-tapakan

para lang sa sinuman,

ilalatag

ang kanilang kamay

sa Mesopotamia.

Bakit nangyaring 

isang bota

ang bumagsak sa Daigdig — bitak at magaspang?

Ano ang nasa itaas ng labanan sa alapaan -

Kalayaan?

Bathala?

Salapi!

Kailan ka titindig ng buo mong taas,

ikaw,

na inalay ang buhay mo sa kanila?

Kailan ka magbabato ng tanong sa kanilang mukha:

Bakit tayo naglalabanan?

* Talasalitaan

gardang – salitang Ilokano ng tambol, ang tambol naman ay mula sa wikang Espanyol na tambor

* Isinalin noong ikatlo ng Hulyo, 2022

* Litrato mula sa google

CALL TO ACCOUNT!

by Vladimir Mayakovsky

translated by Lika Galkina with Jasper Goss, 2005.

The drum of war thunders and thunders.

It calls: thrust iron into the living.

From every country

slave after slave

are thrown onto bayonet steel.

For the sake of what?

The earth shivers

hungry

and stripped.

Mankind is vapourised in a blood bath

only so

someone

somewhere

can get hold of Albania.

Human gangs bound in malice,

blow after blow strikes the world

only for

someone’s vessels

to pass without charge

through the Bosporus.

Soon

the world

won’t have a rib intact.

And its soul will be pulled out.

And trampled down

only for someone,

to lay

their hands on

Mesopotamia.

Why does

a boot

crush the Earth — fissured and rough?

What is above the battles’ sky -

Freedom?

God?

Money!

When will you stand to your full height,

you,

giving them your life?

When will you hurl a question to their faces:

Why are we fighting?

Upos

UPOS

may namumuti sa aspaltadong 

kalsadang animo'y mga pekas

na di man lang pansinin ng tao

na sa kalikasa'y umuutas

taktak dito't doon, ay, magmuni

saan nga ba ang wastong tapunan

pinitik lang matapos magyosi

lansanga'y ginawang basurahan

sa balita, pangatlo ang upos

sa basurang naglutang sa laot

kung makina'y maimbentong lubos

na sa ganyang problema'y sasagot

baka sa upos, may magawa pa

lalo na't binubuo ng hibla

barong ay mula hibla ng pinya

lubid ay sa hibla ng abaka

pag-isipan anong tamang solusyon

hibla ng upos, gawing sinturon?

sapatos, bag, ito sana'y tugon

upang laot di ito malulon

- gregoriovbituinjr.

07.02.2022

Pagkatha't labada

PAGKATHA'T LABADA

sa akin, paglalaba'y panahon din ng pagkatha

sapagkat nakapagninilay ng mahaba-haba

oo, makata'y labandero ring abalang sadya

sa gawaing bahay kaysa sa langit tumingala

batya o timba'y agad ihanda, lagyan ng tubig

ilagay ang labadang ang libag ay nang-uusig

ihanda ang sabong pulbo o bareta, ang bisig

na payat na magkukusot ng duming mapanglupig

kusutin ang kwelyo, bandang singit at kilikili

ang palupalo'y gamitin upang dumi'y iwaksi

banlawan pagkatapos at pigain nang maigi

habang napagninilayan ang paksang di masabi

nilabhan ay ihanger o sa sampayan isampay

sa sikat ng araw o hangin patuyuing tunay

ah, kaysarap maglaba't may paksang natatalakay

sa diwang patuloy sa pagkusot ng naninilay

- gregoriovbituinjr.

07.01.2022

Salamin

SALAMIN

natanaw ko lamang ang repleksyon

sa isang nagbabanggaang alon

ng pagkalumbay na nilululon

maging yaong haraya ng kahapon

bawat aksyon ay sumasalamin

sa tindig sa maraming usapin

tulad kong iba ang tutunguhin

batay sa yakap kong simulain

anila, wala naman daw iyan

sa napili mong sining at daan

tila ba sila'y nakukulangan

sa nakita nilang kapayakan

narinig ko lang ang mga hibik

noong tumitindi ang tikatik

kaya di na nagpatumpik-tumpik

sa papadatal na sigwa't lintik

- gregoriovbituinjr.

07.01.2022