Hasain ang isip

HASAIN ANG ISIP

di man madalumat ang sumusong alalahanin
ay patuloy na sinasalsal ang bawat isipin
sa matematika'y nasasagot ang suliranin
tulad ng nakaambang kagipitang lulutasin

ngunit may panahon pa ring sanayin ang isipan
magbasa-basa ng samutsaring isyu ng bayan
saliksikin at alamin ang bawat kasaysayan
magsagot ng sudoku't iba pang palaisipan

harapin ang mga problemang di natutulala
tulad ng chess, may sulong na mahahanap ding sadya
at makakarating din tayo sa sagot na tama
habang binabasa natin ang samutsaring paksa

dahil di dapat mabuhay na laging nakalugmok
na nangyayari'y tinatanggap lang at nilulunok
dapat pa ring pairalin ang tiyaga't tumutok
upang lutasin ang problemang di agad matumbok

- gregoriovbituinjr.
08.10.2021

Pagtawid sa guhit

PAGTAWID SA GUHIT

matagal pa upang tawirin ang guhit

at maiwasan ang ngitngit ng mabait

na Bathala sa lupa ng mga paslit

na nasa isip ang marangal na dalit

nagninilay-nilay sa gabing pusikit

at patuloy pa sa umagang sumapit

agila'y nag-aabang ng madadagit

dahil sa gutom, isang bata'y nang-umit

batid ko ang pagsasamantala't lupit

ng sistemang ang dulot sa madla'y gipit

manggagawa'y nagtatrabaho sa init

sa barberya'y kaymahal na rin ng gupit

kung maghihimagsik man ang maliliit

ay unawain anong nais makamit

karapata'y ipagtatanggol nang pilit

at panlipunang hustisya'y igigiit

luto'y di maganda, ang karne'y maganit

may di sapat ang timpla pagkat mapait

tulad ng karanasang di mo mawaglit

nang bata'y may tinapay muling pinuslit

- gregoriovbituinjr.

08.10.2021

Mangga't santol sa pananghalian

MANGGA'T SANTOL SA PANANGHALIAN

mangga, santol at bagoong ang minsan ay pang-ulam
na maganda't mayroon sa katabing tindahan lang
lalo ngayong may lockdown, walang basta makainan
buti't mayroong bungang nakabubusog din naman

ihanda ang pagkain bago sa mesa lumusob
kunin ang kutsilyong matalas, simulang magtalop
ng mangga't santol, at gayatin sa nais mong hubog
pinagbalatan ay ilagay sa lupa, pang-compost

ihalo na ang bagoong, simulan nang kumain
kaysarap pa nito sa mainit-init na kanin
paalala, buto ng santol ay huwag lunukin
mahirap na kung sa lalamunan mo'y makahirin

simpleng pagkain habang wala pang salaping sapat
upang makabili ng litsong, ah, nakabubundat
mabuti pa ang mangga't santol sa panahong salat
kaysa umasa sa ayuda't mamatay ng dilat

- gregoriovbituinjr.
08.10.2021

Pagpupugay sa kalikasan

PAGPUPUGAY SA PANDAIGDIGANG ARAW NG MGA KATUTUBO
(International Day of the World's Indigenous Peoples)

katutubo'y kilanlin
may kultura ding angkin
sila'y kapwa din natin
na dapat igalang din

sila'y hindi hiwalay
kundi kaisang tunay
may sariling palagay
sa bansa'y nabubuhay

nanggaling sa kanila
itong ating historya
bansang ito'y ano ba
sakaling wala sila

pinagkakautangan
sila ng ating bayan
niring buhay at yaman
at lupang tinubuan

ang mga katutubo'y
kapatid at kapuso,
kapamilya't kadugo
iisa ng ninuno

ang ating kalikasan
ay pinangalagaan
sila'y pahalagahan
katulad ng magulang

silang mapagkalinga
at nauna sa bansa
ninunong nangalaga
sa tinubuang lupa

katutubo't kaisa'y
ipagtanggol tuwina
at ngayong araw nila'y
binabating talaga

taos na pagpupugay
sa katutubong tunay
mula sa puso'y alay
mabuhay! O, mabuhay!

- gregoriovbituinjr.
08.09.2021

Sonetong handog sa PAHRA

SONETO SA IKA-35 ANIBERSARYO NG PAHRA

pagpupugay sa anibersaryo ng makamasang
Philippine Alliance of Human Rights Advocates (PAHRA)
tulad ninyo'y tala sa langit na nakikibaka
upang karapatang pantao'y makamit ng masa

alam ko kung gaano kayo katapat sa laban
upang karapatang pantao'y mapahalagahan
buhay n'yo'y sa karapatang pantao na nilaan
mabuhay ang PAHRA! tunay kayong lingkod ng bayan!

ang tanging mithi ko lamang sa inyong selebrasyon
magtagal pa ang buhay ng inyong organisasyon
papel ninyo'y mahalaga sa pagkamit ng layon
upang karapatan ay igalang sa buong nasyon

ako'y nakikiisa sa misyon ninyo't adhika
muli, mabuhay ang PAHRA sa inyong ginagawa

- gregoriovbituinjr.
08.09.2021 (International Day of the World's Indigenous Peoples)

* litratong kuha ng makatang gala noong SONA 2021

* inihanda ng makata upang bigkasin sa nasabing pagdiriwang kung saan naimbitahang bumigkas ng tula ang makata

Pagtindig sa wasto

PAGTINDIG SA WASTO

naririto pa rin kami, tumitindig sa wasto
kaming mga aktibista'y naninindigang totoo
ayaw maging bulag sa nangyayari sa bayan ko
ilalantad anong mali upang ito'y mabago

ayaw naming sumama sa nagbubulag-bulagan
na hinahayaang mayurakan ang karapatan
ng kapwa tao, tila kasabwat sa pamamaslang
kahit walang due process, tuwang-tuwa sa patayan

kaming ayaw ipamigay sa dayuhan ang bansa
habang pamahalaang ito'y palamarang sadya
ang Tsina'y taospusong niyakap, di na nahiya
nais nating ipagtanggol ang tinubuang lupa

tumitindig kami laban sa kontraktwalisasyon
at nilalabanan ang mga bantang demolisyon
panlipunang hustisya'y pangarap para sa nasyon
karapatang pantao'y igalang, sinuman iyon

tumitindig kami sa tama, may prinsipyong tangan
at nakikiisa sa mamamayang lumalaban
para sa katarungan, karapatan, kagalingan
dapat nang kalusin ang pagmamalabis sa bayan

- gregoriovbituinjr.
08.09.2021

* litratong kuha mula sa isang bidyo sa pahina ng isang "tarantadong kalbo" sa fb

Ang Orosman at Zafira ni Balagtas

ANG OROSMAN AT ZAFIRA NI BALAGTAS

ako'y natutuwang sa wakas ay nalathala na
ang katha ni Balagtas na Orosman at Zafira
Balagtas na may katha rin ng Florante at Laura
ang makatang idolo bilang makata ng masa

nang makita sa bookstore, agad kong binili ito
di man sapat ang pera't may kamahalan ang presyo
bihira ang magkaroon ng ganitong klasiko
ako'y masaya, ito ma'y apatnaraang piso

napakahabang tulang dapat mong pagtiyagaan
tulad ng Florante'y may bilang din ang taludturan
kung ang Florante'y may taludtod na apatnaraan
abot ng siyamnalibong taludtod ang Orosman

isang mahalagang tuklas na obra ni Balagtas
na di maaaring di natin mababasang sukat
istoryang Muslim kung babasahin mo hanggang wakas
mahihiwatigan mo agad ito sa pabalat

halina't basahin ang klasikong itong patula
tulad ng Florante at Laura'y may sukat at tugma
kaaya-ayang koleksyon sa tulad kong makata
isang kayamanang muling natagpuan ng madla

- gregoriovbituinjr.
08.08.2021

* nag-iisa na lang ang aklat na ito nang mabili ng makatang gala sa isang bookstore sa Maynila

Soneto sa patatas

SONETO SA PATATAS

mabuti't may mga patatas na marami-rami
na ngayong lockdown ay may makakain pa rin dini
lalo't sa kwarantinang ito'y di na mapakali
di basta makalabas, di ka basta makabili

mag-eksperimento, gawin ay sari-saring luto
gayat-gayatin, ilaga, pag kumulo'y ihango
o kaya naman sa noodles, patatas ay ihalo
o gawing French fries, pangmeryenda, kahit di ilako

ang mahalaga ngayon, may patatas na sasagip
lalo na't may pandemya'y may pagkaing halukipkip
ang makapaghanda ng wasto'y walang kahulilip
pamilya'y di magugutom o kung solo'y may kipkip

kung patatas ay makasagip, aming pasalamat
at nakatulong siya sa panahong di masukat

- gregoriovbituinjr.
08.08.2021

Paglalaba't pagsasampay

PAGLALABA'T PAGSASAMPAY

mga kwelyo'y pinagtiyagaang kusut-kusutin
kilikili't manggas ay pinagsikapang sabunin
pundiyo ng pantalon at singit ng salawal din
sinabon, kinusot, binanlawan, nagawa ko rin

sinampay ko sa labas at hinanger isa-isa
kung hindi uulan, baka bukas lang ay tuyo na
dahil lockdown at mag-isa lamang sa opisina
ay kayrami ring nagawa tulad ng paglalaba

oo, sa opisina, dahil bantay ako roon
doon naabutan ng lockdown, lungga ko na iyon
kay-agang matulog ngunit kay-aga ring bumangon
sa madaling araw itutula ang inspirasyon

munting bagay man ang maglaba'y mahalagang paksa
dahil mahalagang gawain ng isang makata
ang paglalaba'y tulad din ng pagkatha ng tula
mula sa pagsabon, pagkusot at pagbanlaw kaya

mga damit ay pipigain hanggang sa isampay
patutuyuin, pag natuyo'y isuot mong husay
tulad ng pagtulang sinimulan sa pagninilay
sinabon, kinusot, binanlawan ang paksang taglay

hanggang binanlawang damit ay tuluyang pigain
isampay, patuyuin, may mabangong susuutin
tulad ng tulang pinagnilayan ayy susulatin
na balang araw sa madla'y maaaring bigkasin

- gregoriovbituinjr.
08.07.2021

Gamiting wasto ang wi-fi

GAMITING WASTO ANG WI-FI

binabayaran ang wi-fi tapos di gagamitin
ano ka, hilo? wi-fi ay imaksimisa mo rin
gamitin sa pananaliksik, huwag aksayahin
gamitin ng gamitin, lalo't binabayaran din

magkano ang isang buwan? nasa sanlibong piso?
o higit pa? at depende kung ano ang wi-fi mo?
kaysa di ginagamit at nauubos lang ito
tapos ay babayaran mo ang buwanang bill nito

kaya narito akong patuloy sa pagsaliksik
kahit sa munti kong lungga'y waring nananahimik
at nagsusulat ng mga akdang wala mang bagsik
ngunit mararamdaman mo ring tila ito'y lintik

pinaghirapang akda'y ibahagi sa internet
upang mabasa rin ng madla't di ito mawaglit
i-upload sa facebook o blog ang anumang nahirit
kaysa magmukmok, habang may wi-fi kang nagagamit

isip-isip ng paksa, pag-aralan ang lipunan
akda'y pagnilay-nilayan, paglingkuran ang bayan
gamitin ang panahon nang may wastong kamalayan
habang may wi-fi sa masa'y makipagtalastasan

- gregoriovbituinjr.
08.06.2021

Agosto'y Buwan ng Wika't Kasaysayan

AGOSTO'Y BUWAN NG WIKA'T KASAYSAYAN

parang pinagtiyap ng pagkakataon ba naman
para sa mga makata't manunulat ng bayan
na pagsapit ng Agosto'y may dobleng pagdiriwang
pagkat buwang ito'y Buwan ng Wika't Kasaysayan

napili itong buwan ng Agosto bilang Buwan ng Wika
sa buwang sinilang ang Ama ng Wikang Pambansa
Agosto'y makasaysayan nang sinilang ang bansa
nang sedula'y pinunit ng Katipunerong sadya

sinabatas ang dalawang pagdiriwang na ito
upang halaga nito'y alalahanin ng tao
bansang may sariling wika't kasaysayang totoo
bilang pagsulong ng identidad ng Filipino

kasaysayan ay talakayin sa wikang sarili
habang sariling wika'y gamiti't ipagmalaki
at sa pamamagitan nito tayo'y nagsisilbi
sa sambayanan na marapat lamang ipagbunyi

- gregoriovbituinjr.
08.06.2021

* Ang Agosto bilang Buwan ng Wikang Pambansa ay batay sa Proklamasyon Blg. 1041, s. 1997, habang ang Agosto bilang Buwan ng Kasaysayan ay batay naman sa Proklamasyon Blg. 339, s. 2012

Ituring man akong makatang hampaslupa

ITURING MAN AKONG MAKATANG HAMPASLUPA

kahit ituring pa akong hampaslupang makata
ay magpapatuloy pa rin sa layon ko't adhika
habang nakatalungko sa loob ng aking lungga
at pinagninilayan ang mga isyu ng dukha

makatang hampaslupang malayo ang nilalakad
nang kapwa dukha'y kausapin saanman mapadpad
upang mapang-api't bulok na sistema'y ilantad
at sa pamamagitan ng kathang tula'y ilahad

hampaslupang makatang madalas ay nasa rali
ng obrero, magsasaka't maralitang kakampi
tibak na isyu ng maliliit ang sinasabi
pinakikitang may pakialam sa nangyayari

makatang hampaslupang may layuning ilarawan
ng patula ang pagsasamantala sa lipunan
hangad ay pagbabago't paggalang sa karapatan
nang kamtin ng bayan ang panlipunang katarungan

hampaslupang makatang matatag at may prinsipyo
nilalabanan ang pang-aabuso't abusado
nagnanasang magtatag ng lipunang makatao
nang walang pagsasamantala ng tao sa tao

makatang hampaslupang tigib ng pagdaralita
hampaslupang makatang tipid sa pagsasalita
dukha man, dignidad ay inaalagaang pawa
dangal ko'y huwag salingin, lalaban akong sadya

- gregoriovbituinjr.
08.06.2021

* litratong kuha noong SONA 2021 sa Commonwealth Avenue sa Lungsod Quezon

Sa muling pagtatahi ng gunita

SA MULING PAGTATAHI NG GUNITA

muli na naman akong nagtatahi ng gunita
binabalikan ang alaala ng pagkabata
hanggang sapitin ang panahon ng pagbibinata
pati na kung paano magsimulang magmakata

natutong ipagtanggol ang karapatang pantao
at panlipunang hustisya'y ipaglabang totoo
niyakap ng kusa ang mapagpalayang prinsipyo
hanggang sa huling hininga'y ipagtatanggol ito

asawa'y nakilala sa isyu ng kalikasan
usapin ng basura't plastik ay pinag-usapan
pageekobrik at iba't ibang isyu'y nalaman
at naimbitahang magsalita sa paaralan

subalit di ko maiwan ang pagkatha ng tula
at isulat at bigkasin ang samutsaring paksa
sa parlamento ng lansangan, sa harap ng madla
ipinahahayag ang nasasaloob at diwa

mula sa gunita, mga salita'y tinatahi
nang lalong pahigpitin ang bigkis sa minimithi
napapatunganga sa ulap ng ilang sandali
habang sa aking lungga'y naritong nakalupagi

- gregoriovbituinjr.
08.06.2021

* litratong kuha noong SONA 2021 sa harap ng NHA

Bilin sa sarili

BILIN SA SARILI

huwag kang mag-isip ng tula habang nagsasaing
tingnan ang ginagawa hanggang sa ito'y mainin
mahirap nang dahil dito'y masunugan ng kanin
ah, di masarap ang sunog, iyong pakaisipin

huwag humarap sa webinar habang nagluluto
huwag tumutok sa kompyuter habang kumukulo
ang nilaga't baka sa pagmamadali'y mapaso
pagluluto'y tapusin munang may buong pagsuyo

habang ginagawa ang tulang ito'y tigil muna
tapos na ba ang niluluto mo't nawiwili ka
oo nga pala, baka sinasaing ko'y sunog na
teka lang, sandali, at salamat sa paalala

bilin iyan sa sarili upang di masunugan
ng niluto't sumarap naman ang pananghalian

- gregoriovbituinjr.
08.06.2021

Sa unang araw ng panibagong lockdown

SA UNANG ARAW NG PANIBAGONG LOCKDOWN

napakatahimik ng paligid, umuulan man
walang mga tao sa labas, walang halakhakan
simula na ng lockdown, walang tao sa lansangan
gayunpaman, ang bahay at buhay ay pag-isipan

bawal lumabas lalo't panahon ng kwarantina
sana'y may tinago kang pagkain, may bigas ka pa?
pinaghandaan mo ba ang pagkain ng pamilya?
subalit paano kung sa bahay ay nag-iisa?

malungkot, walang trabaho, di ka rin makalabas
ikutin ang mata sa paligid, magpunas-punas
magtanggal ng alikabok, i-tsek kung meron pang gas
labhan ang damit, linisin ang sapatos, tsinelas

magluto lang ng sapat upang di kayo gutumin
lalo sa panahon ng lockdown, magtipid-tipid din
pag nakapag-imis sa paligid saka isipin
ang ibang gawain, tulad ng balak na sulatin

labinlimang araw na lockdown, kaytagal na lubha
nasa loob man ng bahay ay huwag tumunganga
kayraming lilinisin, lalabhan, maraming gawa
pagandahin ang paligid upang di maasiwa

- gregoriovbituinjr.
08.06.2021

* Muling pinairal ng pamahalaan ang mahigpit na lockdown sa Metro Manila mula Agosto 6 hanggang 20, 2021

Isang tula sa Buwan ng Wika

ISANG TULA SA BUWAN NG WIKA

pinagtanggol na ni Asedillo ang sariling wika
bago pa si Quezon maging Ama ng Wikang Pambansa
kung propagandista'y Espanyol ang ginamit na wika
sa mga Katipunero'y tampok ang ating salita

bilang makata, tinitingala ko silang idolo
upang payabungin pa't paunlarin ang wikang ito
ang makita sa U.P. Diksiyonaryong Filipino'y
ginagamit ko sa tula't binabahagi sa tao

tayo ang bansang sinasalita ang wikang sarili
ngunit pagdating sa dokumento'y isinasantabi
pawang nakasulat sa Ingles, tayo mismo ang saksi
kahit na sa ating batas, sa Ingles tayo nawili

di rin natin ginagamit ang katutubong baybayin
o magtatag ng pahayagang baybayin ang sulatin
mga akda man ng bayani'y sa baybayin limbagin
na paraan din upang sariling wika'y paunlarin

kaya ngayong Buwan ng Wika'y muling pahalagahan
ang mga tagapagtanggol ng wika ng sambayanan
bayani ng wikang sarili'y halina't pagpugayan
habang pinauunlad din natin ito ng tuluyan

- gregoriovbituinjr.
08.06.2021

Pangangalampag ng maralita

PANGANGALAMPAG NG MARALITA

mahigpit kaming nakikiisa sa maralita

nang dahil sa lockdown ay nangalampag silang sadya

lalo't magugutom ang maraming pamilyang dukha

walang kita, lockdown na naman, nakakatulala

dahil daw sa Delta variant kaya nag-lockdown muli

gobyerno'y walang masagawang ibang tugon kundi

lockdown, kwarantina, ECQ, GCQ, lockdown uli

tugon ba ng pamahalaan ay ganito lagi?

perwisyong lockdown, para sa maralita'y perwisyo

intensyon sana'y maganda kundi gutom ang tao

di magkakahawaan subalit walang panggasto

di makapaghanapbuhay,  walang kita't trabaho

labinglimang araw na puno ng pag-aalala

dahil di sapat ang salapi para sa pamilya

upang matugunan ang gutom, wala ring ayuda

kung mayroon man, di pa nakatitiyak ang masa

kaya ang mga maralita'y muling nangalampag

mga panawagan nila'y kanilang inihapag

inilabas ang saloobin, di sila matinag

bitbit ang plakard ay nagkakaisang nagpahayag

- gregoriovbituinjr.

08.05.2021

* Ikalima ng hapon sa bisperas ng lockdown ay nangalampag ang mga maralita sa iba't ibang lugar sa bansa sa pangunguna ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML)

* Kuha ang ilang litrato mula sa iba't ibang eryang kinikilusan ng KPML, pasasalamat sa mga nagbahagi

* Ayon sa ulat, magla-lockdown sa Metro Manila mula Agosto 6 hanggang 20, 2021

Pahimakas kay Neil Doloricon

PAHIMAKAS KAY NEIL DOLORICON

taas-kamaong pagpupugay kay Neil Doloricon
sa kanyang mapagpalayang sining noon at ngayon
kapuri-puring pagguhit na kanyang dedikasyon
upang ilarawan ang sa bayan ay aping seksyon

nang mabasa sa balita ang kanyang pagkamatay
ako'y nalungkot subalit naritong nagpupugay
gayunman, marami siyang pamanang anong husay
mapagmulat, palaban, may hustisyang tinataglay

may pamanang naiwan sa tanggapan ng paggawa
na kanyang iginuhit, siya mismo ang lumikha
hinggil iyon sa aklasan ng mga manggagawa
isang alaala sa kanyang husay sa pagkatha

pinamagatan iyong "Tunggalian sa Piketlayn"
na iyong makikita sa tanggapan ng Bukluran
paglalarawan sa obrerong nakikipaglaban
upang kamtin ang asam na hustisyang panlipunan

muli, Neil Doloricon, taospusong pagpupugay
sayang at di kita nakasama sa paglalakbay
ang sining mo't ang tula ko sana'y nagkaagapay
upang itaguyod ang hustisya hanggang tagumpay

- gregoriovbituinjr.
08.04.2022

* Ang nasabing sining ni Neil Doloricon, na nasa tanggapan ng Bukluran ng Manggagawang
Pilipino (BMP), ay may petsang 1987
* Neil Doloricon (1957-Hulyo 16, 2021)
* Sanggunian ng ilang datos:
http://artasiapacific.com/News/ObituaryNeilDoloricon1957to2021
https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/artist-neil-doloricon-dies

Ang tula sa rali

ANG TULA SA RALI

minsan, may kredibilidad din ang nilikhang tula
pag kasama sa pakikibaka ng manggagawa
pag nakikipamuhay sa magsasaka't dalita
at sa Mendiola'y binibigkas ang tulang kinatha

madalas, may handa na akong tulang bibigkasin
isang araw bago ang rali, paksa'y aalamin
anong linya't tindig sa isyu, iyon ang sulatin
bagamat bawat tula ko'y may tugma't sukat pa rin

di ko pupurihin sa tula ang kapitalista
kundi ilantad ang kanilang pagsasamantala
di ko pupurihin ang tula sa kapitalista
kundi ilahad ang nasang panlipunang hustisya

iyan ang papel kong mahalagang ginagampanan
nasa rali man, nasa komunidad o saanman
ako'y makatang adhika'y makataong lipunan
at pagtula ko sa rali'y pagsisilbi sa bayan

- gregoriovbituinjr.

Magla-lockdown na naman

MAGLA-LOCKDOWN NA NAMAN

magla-lockdown na naman, obrero'y muling dadaing
mawawalan ng trabaho't gutom muli'y kapiling
habang kapitalista'y ngingisi-ngising balimbing
pandemya'y ginawa pang palusot sa union busting

labinglimang araw pa ang lockdown ngayong Agosto
dahil daw sa Delta variant na kaytinding totoo
tatamaan na naman nito ang mga obrero
lalo't kapitalista'y nagmamaniobrang todo

matapos ang lockdown, mga unyon na'y umaangal
pagkat union busting na'y unti-unting pinairal
papapasukin ang mga manggagawang kontraktwal
habang nganga naman ang mga obrerong regular

kalagayan sa pinapasukan ay lumulubha
pandemya ang nakitang butas ng namamahala
upang gipitin ang unyon, ang sigaw nilang sadya:
ayuda, proteksyon at trabaho sa manggagawa!

kapitalista'y huwag bigyan ng pagkakataon
na magpatuloy sa mga C.B.A. violation
dapat pang magkaisa't magpakatatag ng unyon
upang maipanalo ang kanilang laban ngayon

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala sa pagkilos ng manggagawa sa harap ng tanggapan ng DOLE sa Intramuros, Maynila noong Hulyo 23, 2021

* balitang magpapatupad muli ng lockdown sa Metro Manila mula Agosto 6-20, 2021

Sanggunian:
https://www.rappler.com/nation/metro-manila-placed-under-ecq-august-6-to-20-2021
https://news.abs-cbn.com/news/07/30/21/metro-manila-ecq-from-august-2021