Community pantry'y nagsara nang dinagsa ng tao

COMMUNITY PANTRY'Y NAGSARA NANG DINAGSA NG TAO

mapapaisip ka kung di nakinig ng balita

lalo't community pantry na layon ay dakila

ay bigla nga raw nagsara nang dumugin ng madla

aba'y bakit? dapat lang natin itong mausisa

bawat community pantry'y talagang dadagsain

lalo't walang ayuda galing sa gobyerno natin

upang sa pamilya'y may maiuwing makakain

malayo man ang pinanggalingan ay pipila rin

kaygandang layon, magbigay ayon sa kakayahan

gayundin, kumuha ayon sa pangangailangan

bawat community pantry'y talagang pipilahan

na pagbabakasakali laban sa kagutuman

lalo't nawalan ng trabaho ang maraming ama

mga pabrika'y nagsarahan dahil sa pandemya

subalit nasabing pantry'y bakit kaya nagsara

dahil daw di sumunod sa health protocol ang masa

kung maayos lamang ang gabay ng pamahalaan

pila'y naayos sana't sumunod ang mamamayan

naroon sana'y nakakuha kahit minsan lamang

nang pamilyang nagugutom ay makakain naman

- gregoriovbituinjr.

Paglalakad ng malayo

PAGLALAKAD NG MALAYO

oo, aking nilalakad ay kilo-kilometro

baka makasalubong ang paksa saanmang kanto

minsan ay di malaman kung sino ang kaengkwentro

kahit batid ang mga siga-siga sa may kanto

paglalakad ng malayo'y isa ring paghahanda

sa binalak na nobelang pilit kong kinakatha

kahit na may panganib o delubyong nagbabadya

pabago-bago na ang panahong di matingkala

minsan, sa kainitan ng araw pa'y naglalakad

buti't mahaba ang manggas, kutis ay di nabilad

habang sa trapik, mga sasakyan ay di umusad

habang nagtitinda sa bangketa'y kinakaladkad

bakit huhulihin ang nais lang maghanapbuhay

ng marangal, bakit inosente'y biglang binistay

ng bala sa ngalan daw ng tokhang na pumapatay

ah, hustisya'y sigaw ng mga lumuluhang nanay

may mga amang kayraming pinapakaing bibig

nawalan ng trabaho't walang pambayad sa tubig,

kuryente't upa sa bahay, sadyang nakatutulig 

habang sa kalangitan ay naroong nakatitig

nais kong maitayo ang lipunang hinahangad

habang gubat sa kalunsuran ay ginagalugad

sa unang hakbang nagsimula ang malayong lakad

habang planong nobela'y kung saan-saan napadpad

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala sa paglalakad kung saan-saan

Tulang alay sa desaparesidos

TULANG ALAY SA DESAPARESIDOS

(International Week of the Disappeared)

tuwing huling linggo ng Mayo ay inaalala

yaong mga nangawalang di pa rin nakikita

na hanggang ngayon, hinahanap ng mga pamilya

na sa tagal ng panahon ay malamang patay na

o kung sakaling sila'y buhay pa'y di makatakas

sa mga dumukot na talaga ngang mararahas

na walang pakialam sa alituntuning patas

di nagpapakatao't sa laban ay di parehas

anong hirap sa loob ng kanilang pagkawala

lumuluha nakangiti man sa harap ng madla

sugat ay balantukan, sa loob ay humihiwa

mga may kagagawan ay malalaman pa kaya

sana, hustisya'y kamtin pa ng desaparesido

sila sana'y matagpuan pa sa buhay na ito

anak na'y nagsilaki't nagtapos ng kolehiyo

nag-asawa't nagkaanak, wala pa rin si lolo

hanggang ngayon, ang hanap ng pamilya'y katarungan

na kahit sana bangkay ay kanilang matagpuan

upang marangal na libing, mga ito'y mabigyan

upang makapag-alay ng bulaklak sa libingan

- gregoriovbituinjr.

Nobela't piniritong talong

NOBELA'T PINIRITONG TALONG

madaling araw, ang mga aso'y umaalulong

di na nakatulog, umaasang may nakatulong

sa mga kasamang ang suliranin ay linggatong

umaga, bumangon na ako't nagprito ng talong

ang dalawang talong ay aking ginayat sa tatlo

hinati sa gitna, gumilit sa bawat piraso

ano kaya, lagyan ko ng toyo para adobo

may mantika naman, kaya ipinasyang iprito

ito ang aking agahang nakabubusog sadya

habang muli na namang magsusulat maya-maya

ang una kong nobela'y sinusubukang makatha

kahit nakikita nilang ako'y mukhang tulala

sa nobela ko'y walang iisang tao ang bida 

may kwento bawat tao na dapat kinikilala

kolektibong aksyon ng bayan ang pinakikita

bida ko'y ang nagsasama-samang kumilos na masa

ito yata'y epekto ng masasarap kong luto

tulad ng talong na pinrito kong buong pagsuyo

tulad ng patuloy na pagsintang di maglalaho

nobela ma'y hinggil sa kwentong may bahid ng dugo

- gregoriovbituinjr.

Ang karapatang magpahayag at magprotesta

ANG KARAPATANG MAGPAHAYAG AT MAGPROTESTA

makabagbag-damdamin ang tinugon ni Miss India

ah, talaga namang ako'y napahanga talaga

ipinaliwanag ang karapatang magprotesta

at kalayaang magpahayag ay mahahalaga

siyang tunay, sapagkat bukas ang kanyang isipan

na ipagtanggol ang katarungan at karapatan

lalo't pantay na karapatan sa kababaihan

upang isatinig ang kawalan ng katarungan

karapatang pasiya ng nagkakaisang tinig

na kapwa'y sa panlipunang hustisya kinakabig

upang ang mapagsamantala'y talagang malupig

upang maliliit at inaapi ang mang-usig

karapatan ng bawat tao ang pagpoprotesta

sa kung ano ang nakakaapekto sa buhay nila

protesta'y makapangyarihang sandata ng masa

lalo na't namamayani sa bansa'y inhustisya

pipikit na lang ba sa mga patayang naganap

na walang due process, sa tokhang iyan ang nalasap

ng maraming inang sa anak nila'y may pangarap

na sa atas ng bu-ang, buhay ay nawalang iglap

katarungan sa mga walang prosesong pinaslang 

at iprotesta ang kawalanghiyaan ng bu-ang

salamat, Miss India, sa maganda mong kasagutan

upang karapatan bilang tao'y maunawaan

- gregoriovbituinjr.

* litrato at sinabi ni Miss India, mula sa google

Paa'y nakatindig pa rin sa lupa

PAA'Y NAKATINDIG PA RIN SA LUPA

ayokong magmalaking marami-raming nagawa

dahil baka sa bayan, mga ito pala'y wala

kaya sa esensya, wala pa rin akong nagawa

dahil pinaghirapan ay walang silbi sa madla

kaya mga paa'y sa lupa laging nakatindig

mahinahon, mapagkumbaba, katulad ng tubig

kahit na nagsisikap sa mga gawaing bisig

ay sa putikan pa rin ang puso ko'y pumipintig

kayraming nakausap, nakapanayam na nanay

na ang mga anak ay bigla na lamang pinatay

walang due process, bala ang sa anak nga'y bumistay

hanggang ngayon, walang hustisya kundi dusa't lumbay

pinagmamasdan ko ang buwan paglitaw sa gabi

at kung walang buwan ay nakatitig sa kisame

sa Kartilya, kabakahin ang mga mang-aapi

ipagtanggol ang bayan laban sa mga salbahe

pinili kong maging kasangga ng mga maliit

kaya narito pa ring manggagawa'y sanggang dikit

paa'y laging nasa lupa, putik man ang pumagkit

at nakikibaka upang hustisya'y maigiit

- gregoriovbituinjr.

* litatong kuha ng makatang gala sa isang pasilyo niyang nilakaran

Ang tindig ko'y sa matuwid

ANG TINDIG KO'Y SA MATUWID

nakakatindig ako ng tuwid at taas-noo

dahil sa paninindigan at tangan kong prinsipyo

aktibistang layunin ay lipunang makatao

at itinataguyod ay karapatang pantao

naninindigan sa prinsipyo't paraang matuwid

pinaglalaban ang karapatan kahit mabulid

sa karimlam sa pagsagupa sa sistemang ganid

panlipunang hustisya sa masa'y dapat ihatid

panigan lagi ang katuwiran at katarungan

isabuhay ang paggalang sa bawat karapatan

pantay, patas at parehas sa kapwa mamamayan

taas-noo nating mahaharap ang sambayanan

kaya narito ako, prinsipyadong nakatindig

at mga api sa lipunan ay kakapitbisig

tulad sa Kartilya, sa matuwid ako sumandig

upang kahit mamatay ay masayang malulupig

mawawala ako sa mundong walang bahid dungis

pagkat patuloy akong nagpapatulo ng pawis

pagkat nakibaka sa kabila ng dusa't hapis

pagkat aktibista akong ang konsensya'y malinis

- gregoriovbituinjr.

Kung bakit dapat walang nyutral

KUNG BAKIT DAPAT WALANG NYUTRAL

"If you are neutral in situations of injustice, you have chosen the side of the oppressor." ~ Desmond Tutu, born 7 October 1931, is a South African Anglican cleric and theologian, known for his work as an anti-apartheid and human rights activist. Winner of the 1984 Nobel Peace Prize.

katulad ko'y Libra rin ang aktibistang kleriko

taga-South Africa na Anglikanong teologo

wala raw dapat nyutral o tatahimik na tao

pag inhustisya na'y gumagambala sa kapwa mo

mabuhay ka, Desmund Tutu, kayganda ng tinuran

hinggil sa karapatan at hustisyang panlipunan

kinilala sa kanyang nagawa para sa bayan

may premyong Nobel pa sa usaping kapayapaan

pag nyutral ka sa mga inhustisya'y pumapanig

sa mga gawang kalupitan, krimen, panlulupig

pagsasamantala't pang-aaping dapat mausig

sa paglaban sa masama'y dapat tayong tumindig

pag nagtakip ka ng mata sa kawalang hustisya

pag nagtakip ka ng taynga sa hinaing ng masa

pag sa kawalang hustisya'y ayaw mong makibaka

pinili mo nang pumanig sa mapagsamantala

may karahasang nangyayari, tatahimik ka lang

takot kang madamay kaya wala kang pakialam

iniisip lang ay makasariling kaligtasan

tila nagtanggol sa karapatan ay inuuyam

kaya ako, di ako nyutral sa mga nangyari

lalo't sa kawalang hustisya, ako'y isang saksi

kahit patula, ipaaabot ko ang mensahe

dapat nating labanan ang anumang pang-aapi

- gregoriovbituinjr.

Ang suot ni Miss Singapore sa Miss Universe 2020

ANG SUOT NI MISS SINGAPORE SA MISS UNIVERSE 2020

tunay na makapukaw-pansin ang suot na iyon

ni Miss Singapore, panawagan at kanilang tugon

dahil maraming binubugbog na mga Asyano

sa Amerika na ang dalang ideya'y rasismo

"Stop Asian Hate" ang nakasulat sa kanyang kapa

na makabuluhang islogan tungo sa hustisya

nagpapalaganap ng rasismo'y dapat malupig

mga nananakit ng Asyano'y dapat mausig

"Stop Asian Hate", islogang sadyang makatarungan 

upang itigil ang nagaganap na karahasan

ah, wakasan na ang anumang namumuong galit

dahil diyan sa rasismo na ideyang kaylupit

naalala ko nga ang Kartilya ng Katipunan

at Liwanag at Dilim ni Jacinto sa islogan

tao'y pantay-pantay anuman ang kulay ng balat

kay Jacinto: Iisa ang pagkatao ng lahat

salamat, Miss Singapore, at minulat mo ang mundo

laban sa dahas at rasismo sa mga Asyano

magpakatao't makipagkapwa ang bawat isa

at pag-ibig dapat ang mangibabaw na ideya

- gregoriovbituinjr.

* litrato mula sa google

Si Miss Peru hinggil sa climate change

SI MISS PERU HINGGIL SA CLIMATE CHANGE

mabuhay ka, Miss Peru, sa iyong magandang tugon

doon sa Miss Universe, sa question and answer portion

hinggil sa climate change, tayo'y kolektibong umaksyon

magtulungan tayo't sagipin ang planeta ngayon

tunay kang inspirasyon para sa kinabukasan

ng mga sunod na henerasyon ng kabataan

dapat din nating pag-isipan ang kanyang tinuran

lalo na't tayo'y may kolektibong pananagutan

upang sama-samang kumilos at magkapitbisig

nang masagip ang nag-iisang tahanang daigdig

mga sumisira ng kalikasan ay mausig

at maparinig ang nagkakaisa nating tinig 

huwag hayaang dahil sa climate change ay malusaw

ng unti-unti ang mundong ayaw nating magunaw

kay Miss Peru, kami'y nakikiisa sa pananaw

magtulong upang magandang daigdig ay matanaw

- gregoriovbituinjr.

- litrato at sinabi ni Miss Peru ay mula sa google

Panawagan ng Miss Universe ng buhay ko

PANAWAGAN NG MISS UNIVERSE NG BUHAY KO

ang tshirt na pasalubong ko'y sinuot ni misis

na ang tatak: No Climate Justice Without Gender Justice

na ibinigay noong Araw ng Kababaihan

nang maraming babae ang nagtungo sa lansangan

tila baga panawagan ng mga kandidata

sa Miss Universe, makabagbag-damdamin talaga

mayroong "Stop Asian Hate", may "Pray for Myanmar" doon

may "No more hate, violence, rejection, discrimination"

sa mga Miss Universe na talagang may prinsipyo

pagpupugay! pati sa Miss Universe ng buhay ko

ang prinsipyado ninyong panawagang dala-dala

sa maraming bansa sa mundo'y mapakinggan sana

upang mga mararahas ay tunay na malupig

nang daigdig ay mapuno ng hustisya't pag-ibig

- gregoriovbituinjr.

Mga panawagan sa Miss Universe 2020

MGA PANAWAGAN SA MISS UNIVERSE 2020

sa Miss Universe na paligsahan ng kagandahan

may makatawag pansin sa kanilang kasuotan

ginamit nilang plataporma ng paninindigan

ang suot nilang may panawagang makabuluhan

na dapat buong mundo'y basahin ito't pakinggan

"Stop Asian Hate" kay Miss Singapore Bernadette Belle Ong

may plakard: "Pray for Myanmar" suot ang national custom

at "No more hate, violence, rejection, discrimination"

kay Miss Uruguay na animo'y pakpak niyang telon

makatuturang pahayag sa buong mundo'y layon

mabuhay ang mga Miss Universe na may prinsipyo

palaban, sadyang nagpupugay kaming taas-noo

sa panawagan nilang pangkarapatang pantao

islogang repleksyon ng bansa nila't pagkatao

na umaaalingawngaw na sa buong uniberso

nawa panawagan n'yo sa buong mundo'y marinig

para sa karapatang pantao'y magkapitbisig

upang mga mandarahas ay talagang mausig

upang panlipunang hustisya'y talagang manaig

nang ating mundo'y mapuno ng hustisya't pag-ibig

- gregoriovbituinjr.

* mga litrato mula sa google

Ang solong halaman sa bangketa

ANG SOLONG HALAMAN SA BANGKETA

nag-iisa man ang tanim sa gilid ng bangketa

tumutubo't nabubuhay sa kanyang pag-iisa

pananaw din niyang habang may buhay, may pag-asa

baka siya'y binhing bumaon sa lupang kayganda

patunay na kahit nag-iisa'y may magagawa

basta't malinaw ang paninindigan at adhika

basta't marunong makipagkapwa-tao sa madla

basta't makabuti sa marami ang ginagawa

kaya kung sakaling nag-iisa'y huwag malungkot

tulad ng halaman sa bangketang hindi natakot

sakaling mamunga't may pakinabang itong dulot

mag-isa man, buhay ay may katuturang naabot

maraming salamat sa mag-isang halamang iyon

pagkat sa tulad ko, siya'y nagsilbing inspirasyon

lalo't hinarap ang samutsaring problema't hamon

na nalutas din namang anong galing nang maglaon

- gregoriovbituinjr.

* litratong luha ng makatang gala habang naglalakad kung saan-saan

Paggawa ng titisan o ashtray

PAGGAWA NG TITISAN O ASHTRAY

ginawa kong titisan ang walang lamang delata

muli, titisan para sa nagyoyosi tuwina

upang upos ng yosi'y di basta maibasura

kundi maipon para sa yosibrik kong programa

tipunin ang upos upang di mapunta sa dagat

alam ni misis, sa tungkuling ito, ako'y tapat

sa pangangalaga ng kalikasan ay magmulat

na dapat may gawin sa upos na kakalat-kalat

kaya walang lamang delata'y ginawang titisan

sa mga opisina'y ipamahaging tuluyan

tipunin ang mga upos sa gagawing imbakan

kung sa hibla ng upos, walang magawang anuman

naisip ko sanang may magawa sa bawat hibla

ng upos ng yosi, may imbensyong magagawa ba?

katulad ng lubid mula sa hibla ng abaka

katulad din ng barong mula sa hibla ng pinya

tulong na sa kalikasan ang proyektong yosibrik

na parang paraan din ng paggawa ng ekobrik

upos ay ikulong unti-unti sa boteng plastik

kaysa mapunta sa dagat, mga isda'y hihibik

iwasang maging microplastic ang plastik sa laot

pati mga upos na sadyang kakila-kilabot

munti mang gawa sa higanteng adhika'y maabot

upang kalikasan ay di maging kalungkot-lungkot

- gregoriovbituinjr.

Ilang nakitang pagsasalin

ILANG NAKITANG PAGSASALIN

nakunan ko lang ang ilang halimbawa ng salin

nang mahagip sa telebisyon ang isang aralin

mga likhang salita sa sariling wika natin

ito kaya'y magandang sa araw-araw gamitin

maganda bang gamitin ang salitang itinumbas

sa ating pamumuhay, literatura't palabas

ang sipnayan ay matematika, tingin ko'y patas

ang salongsuso sa bra, mayroon bang mamimintas

dapat bang inimbento ang katumbas na salita

upang maipakitang may salin tayo sa bansa

o ito'y dapat dumaloy ng kusa at malaya

pagkat gamit na't namutawi sa bibig ng madla

gagamitin ba natin ang mga salitang ito

pagkat parang pilit lang ang salitang inimbento

ngunit dumaan din sa kasaysayan ang ganito

prosesong pagpapaunlad ng wikang Filipino

gawain ng makata na salita'y itaguyod

ngunit dapat makata'y kumbinsido't nalulugod

gamitin sa pagtula't kami'y inyong abang lingkod

kung tatanggapin ng madla, sila ang masusunod

- gregoriovbituinjr.

Soneto sa tatlong hakbang

SONETO SA TATLONG HAKBANG

sa lululan ng eskalador ay may ibinilin

tatlong hakbang na pagitan lang po na kayang sundin

oo, kahit sa eskalador, may social distancing

ang tatlong hakbang ay isang metrong pagitan na rin

madalas ko iyong makita doon sa M.R.T.

gayundin naman kung tayo'y sasakay sa L.R.T.

kahit sa eskalador kung manonood ng sine

tatlong hakbang na pagitan, sundin mo't maging saksi

naka-face mask, face shield, social distancing kahit saan

alalahanin mong lagi ang iyong kalusugan

mabuting nag-iingat kaysa nagkakahawaan

lalo na't may pandemya, tatlong hakbang na pagitan

salamat po sa sinumang dito'y nagsisisunod

pagkat kagalingan ng kapwa'y naitataguyod

- gregoriovbituinjr.

* kuhang litrato ng makatang gala bago sumakay ng M.R.T. sa Shaw Blvd.

Sarado na pala ang Harrison Plaza

SARADO NA PALA ANG HARRISON PLAZA

oo, sarado na ang Harrison Plaza, sarado

kailan ko lang nalaman nang mapadaan ako

dito ko noon binibili ang murang sudoku

at naging tambayan ko rin noong kabataan ko

ah, nawalan ng trabaho ang mga manggagawa

nawalan na ng pasyalan ang matatanda't bata

dumaan munang C.C.P. na may kukuning sadya

at dumaan na rin sa plaza ng aking gunita

iyon nga, sarado na, pandemya'y tumama diyan

nag-lockdown, walang kostumer at nagsarang tuluyan

ito ba'y magiging isang alaala na lamang 

lalo't ito'y bahagi na ng aking kabataan

pagkapag-jogging sa Roxas Boulevard ng umaga

kakain muna ng halaan sa tabing aplaya

bago umuwi'y dadaan na sa Harrison Plaza

malamig kasi, kaya doon ay tatambay muna

anong plano rito'y wala pa akong mahagilap

gayunman, pagsasara nito'y akin nang tinanggap

dahil sa pandemyang kasalukuyang nagaganap

alaala na lang ng mga binuong pangarap

- gregoriovbituinjr.

* kuhang litrato ng makatang gala matapos manggaling sa Cultural Center of the Philippines (CCP), 05.13.21

Tinig sa karimlan

TINIG SA KARIMLAN

narinig mo rin ba ang tinig na aking narinig

na dama kong sa lalamunan ay nakakabikig

panahon pa ba itong punung-puno ng ligalig

na dama mong may aninong sa iyo'y nakatitig

dahil ba may multo o dahil may banta ng tokhang

multo ba'y guniguni't mga patay na nilalang

tokhang naman ay mga buhay na nais mamaslang

sinong dapat katakutan mo kundi mga halang

dapat umuwi na ng bahay pagsapit ng dilim

baka sa disoras ng gabi'y dumatal ang lagim

di pa dahil sa multo pag natulog ng mahimbing

kundi sa tokhang na krimen ngang karima-rimarim

kanino ka matatakot, sa patay o sa buhay

sa multong likha lang ng guniguni nilang tunay

o sa buhay na sadya namang kaya kang mapatay

kayrami nang tinokhang at naghambalang na bangkay

muli, pakinggan ang tinig na iyong naulinig

sumisigaw ba ng hustisya ang iyong narinig

o baka kasa na ng baril ay di mo pa dinig

ikaw na pala'y puntirya, dapat silang mausig

sadyang anong lupit ng may-atas, bu-ang talaga

kahit tanungin mo ang mga namatayang ina

naghihinagpis sa pagkawala ng mahal nila

silang nananawagan ng panlipunang hustisya

- gregoriovbituinjr.

Parusa sa di nakadalo

PARUSA SA DI NAKADALO

ano kayang parusa sa mga di nakadalo

sa anumang aktibidad tulad ng pulong dito

paano pag organisasyon ay nagkokongreso

anong parusa sa mga pinunong wala rito

sakanian daw, ayon sa isang talatinigan

sakantan naman kung tawagin sa bayan ng Lucban

pagluhod kaya sa balatong ang kaparusahan

o pagmumultahin lang yaong sa pulong lumiban

kaya ba di dumalo'y may di maiwasang sanhi?

baka namatayan o may aksidenteng masidhi?

di ba makalakad, mahina ang tuhod at binti?

pag naparusahan ba'y mananatiling kasapi?

masusing pananaliksik ang kakailanganin

upang mabatid bakit may sakanian sa atin

anong batas ang nakasasakop dapat alamin

sinong datu o raha ang nag-atas upang tupdin

- gregoriovbituinjr.

* mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 1080

Pagtatanim sa paso

PAGTATANIM SA PASO

patuloy pa rin ang pagtatanim sa munting paso

ng mga gulayin bakasakaling mapalago

kaya laging dinidiligan ng buong pagsuyo

at alagaang mabuti upang di mangatuyo

nagtanim-tanim na rin sa panahong may pandemya

kahit nasa kalunsuran ay naging magsasaka

upang balang araw ay may mapipitas na bunga

may pang-ulam tulad ng alugbati, talong, okra

dapat lang talagang tayo'y magsipag at magsikap

upang magbunga ang ating mga pinapangarap

at maaalpasan din ang nararanasang hirap

pag nagbunga ang tinanim ay sadyang anong sarap

may makakain sakali mang nawalan ng sahod

sa mga community pantry'y di basta susugod

ipagmalaki mong naging magsasaka sa lungsod

kaya pagtatanim sa paso'y ating itaguyod

habang nagpapatuloy pa rin sa bawat adhika

upang makataong lipunan ay itayo ngang sadya

sama-samang pagkilos at nagkakaisang diwa

ng karaniwang tao, ng dukha, ng manggagawa

- gregoriovbituinjr.