Agogo

AGOGO

marami kaming ang kariktan mo'y pinanonood
paggiling ng iyong katawan ay nakalulugod
sa patay-sinding kabaret nawawala ang pagod
sinasambang diwata sa kagubatan ng lungsod
kariktan mo'y sinisipat sa pagitan ng tuhod

tinadtad mo na ng kolorete ang iyong mukha
di ka na makilala kung talagang sino ka nga
habang kami sa paggiling mo'y napapatunganga
habang iba'y naglalaway, iba'y natutulala
sa pag-inom ng serbesa'y napapa-"isa pa nga"

uuwi din matapos iyon, babalik sa dati
pusikit ang karimlan, mananahimik ang gabi
maliligo't tatanggalin ang laksang kolorete
paggising, bibilangin ang kinita't pamasahe
sa pamilya'y may limang kilong bigas na pambili

ganoon ang buhay, kakahig upang may matuka
sisingilin muli ng kasera't mukhang kawawa
malapit na naman ang gabi, siya'y maghahanda
maglalagay ding muli ng kolorete sa mukha
sa kabaret na iyon, siya ang tinitingala

- gregbituinjr.

Sa panahon ngayon, Estremelenggoles

Sa panahon ngayon, Estremelenggoles

Estremelenggoles, nananalasa na ang salot
Sa panahon ng COVID-19, ang tao'y hilakbot
Takot sa kalabang di makita't saan susulpot
Ramdam ang pangamba sa sakit nitong dinudulot

Ewan ba natin bakit ang mundo'y nagkaganito
Makatang Rio Alma'y tinula na noon ito
Estremelenggoles, pamagat ng tula ni Rio
Laman ng istorya'y salot, COVID ang kapareho

Enactment ba ang kanyang tula sa nangyari ngayon
Nananalasa ang salot at pumatay ng milyon
Gawa'y nag-atas sa lahat ng manggagamot noon
Gumamot, maghanap ng lunas sa salot na iyon

O, anong nangyari? Ang sakit ay di rin nagapi
Lunas ay wala rin, buhay ng milyon ay naputi
Estremelenggoles at biglang nagbigti ang hari
Salot ay nawala, at buong bayan ay nagbunyi!

- gregbituinjr.

* Maraming salamat kay Rio Alma pagkat ang kanyang tulang Estremelenggoles ay kailangan ngayon ng mundo at magandang pamawi ng panglaw na dulot ng COVID-19.

Ang proletaryo

Ang proletaryo

Proletaryo, tunay kayong hukbong mapagpalaya
Rebolusyonaryo para sa uring manggagawa
Organisador ng uri't mapagpalayang diwa
Laban sa mapagsamantala't burgesyang kuhila
Edukador upang bulok na sistema'y mawala
Tungo sa lipunang pagkakapantay ang adhika
Ating pasalamatan ang proletaryong dakila
Ramdam na pag nagkapitbisig kayo'y may paglaya
Yinari ninyo'y dangal at ekonomya ng bansa
O, proletaryo, sa kamay ny'o mundo'y pinagpala

- gregbituinjr.

Ang propitaryo

Ang propitaryo

Propitaryo, profit o tubo'y laging isip nito
Rimarim na uri na yakap ay kapitalismo
O kaya'y pinagpala lang daw sila't may negosyo
Pulos sarili'y nasa isip, di magpakatao
Isip lagi'y paano iisahan ang obrero
Tubo lang umiikot ang puso ng propitaryo
At pag di nila kauri'y hampaslupa ang trato
Ramdam lagi'y nanakawan ang tulad nilang tuso
Yamang sa salapi't tubo ang isip nakasentro
Oo, sila'y balakid sa lipunang makatao

- gregbituinjr.

Ang unang taludtod bilang pamagat ng tula

ANG UNANG TALUDTOD BILANG PAMAGAT NG TULA

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Maraming tula ng maraming makata ang walang pamagat, at nang mamatay na sila, ang ginawa ng mga nag-aral ng kanilang mga tula, ang unang taludtod ang ginawang pamagat.

Ganoon din ang ginawa ko sa ilan kong tulang di ko maapuhap ang mas angkop na pamagat, kaya ang unang taludtod ng tula ang ginawa kong pamagat. Sila marahil ay di talaga nila nilagyan ng pamagat. Ako naman ay walang maisip na mas magandang pamagat.

Isa sa kilala kong gumagawa nito ay si William Shakespeare (26 Abril 1564 (bininyagan) - 23 Abril 1616), na ang mga soneto niya umano'y walang pamagat sa orihinal. Marahil ay ganoon talaga ang ginagawa nila noong kanilang panahon. Ang mga nagtipon naman ng kanyang mga soneto'y nilagyan na lang ito ng bilang. Soneto 1, Soneto 18, Soneto 150. Kahit ang Italyanong si Petrarch  (Hulyo 20, 1304 - Hulyo 19, 1374) ay napansin kong wala ring pamagat ang kanyang mga tula, at ginawa ring pamagat ng mga nagrebyu sa kanya ang unang taludtod ng kanyang tula.

Hindi ganito ang mga tula ng idolo kong si Edgar Allan Poe, na may tiyak siyang pamagat, tulad ng The Raven at Annabelle Lee.

Dahil kung bilang lang ang pamagat, hindi agad malalaman ng tao kung alin ba ang kanyang nabasang tulang hinangaan niya. Kailangan pa niyang saliksikin at basahin ang mga soneto hanggang sa matagpuan niya ang kanyang hinahanap.

Marahil ang ginawa ng mga tagapaglathala o tagalimbag ng aklat ng mga tula, upang mas madaling mahanap sa Talaan ng Nilalaman o Table of Contents ang mga tula, ay ginamit ang unang taludtod ng tula bilang pamagat. At pati na ang mga nagrerebyu o nagsusuri o kritiko ng tula ay ginamit ang unang taludtod ng tula upang mas madali ang paghahanap ng nasabing tula.

Tingnan natin ang sikat na Soneto 18 ni Shakespeare, na ang unang taludtod ay "Shall I compare thee to a summer's day?", at ang aking malayang salin.

Sonnet 18: Shall I compare thee to a summer’s day?

by William Shakepeare

Shall I compare thee to a summer’s day?

Thou art more lovely and more temperate:

Rough winds do shake the darling buds of May,

And summer’s lease hath all too short a date;

Sometime too hot the eye of heaven shines,

And often is his gold complexion dimm'd;

And every fair from fair sometime declines,

By chance or nature’s changing course untrimm'd;

But thy eternal summer shall not fade,

Nor lose possession of that fair thou ow’st;

Nor shall death brag thou wander’st in his shade,

When in eternal lines to time thou grow’st:

So long as men can breathe or eyes can see,

So long lives this, and this gives life to thee.

MAITUTULAD BA KITA SA ISANG TAG-ARAW? (Soneto 18)

ni William Shakespeare

malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Maitutulad ba kita sa isang tag-araw?

Ikaw na kaibig-ibig at katamtaman

Niyayanig ng habagat ang sintang usbong ng Mayo

At napakaikli ng tipanan natin sa hiram na tag-araw:

Minsa’y napakainit ng pagkinang ng mata ng langit

Kadalasa’y lumalamlam ang kanyang gintong silahis:

At paminsa’y bumababa ang bawat kapusyawan

Pagkakataon man o di-maayos na pagbabago sa kalikasan

Ngunit di magmamaliw ang iyong walang hanggang tag-araw

Mawala man ang tangan mo sa kaaya-ayang sarili

O maghambog man ang kamatayang nakalambong sa kanila

Umusbong ka sa walang hanggang panahon.

Hanggat ang mga tao’y humihinga, o mga mata’y nakakakita

Hanggat nabubuhay ito, at ito’y nagbibigay-buhay sa iyo.

Ito naman ang soneto 17 ni Shakespeare na isinalin ko rin sa wikang Filipino, sa pamamagitan ng tugma't sukat na may labingwalong taludtod, at may sesura sa ikaanim.

Sonnet 17: Who will believe my verse in time to come

By William Shakespeare

Who will believe my verse in time to come,

If it were fill'd with your most high deserts?

Though yet, heaven knows, it is but as a tomb

Which hides your life and shows not half your parts.

If I could write the beauty of your eyes

And in fresh numbers number all your graces,

The age to come would say 'This poet lies:

Such heavenly touches ne'er touch'd earthly faces.'

So should my papers yellow'd with their age

Be scorn'd like old men of less truth than tongue,

And your true rights be term'd a poet's rage

And stretched metre of an antique song:

But were some child of yours alive that time,

You should live twice; in it and in my rhyme.

SA TULA KO'Y SINO ANG MANINIWALA PAGDATING NG ARAW (Soneto 17)

ni William Shakespeare

malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

18 pantig bawat taludtod

Sa tula ko’y sino / ang maniniwala / pagdating ng araw

Kung ito’y naglaman / ng sukdulang tayog / mong mga disyerto?

Gayunman ay alam / ng langit na iyon / ay isang libingan

Buhay mo’y kinubli’t / anumang bahagi / mo’y di pinakita.

Kung ganda ng iyong / mga mata’y akin / lang maisusulat

Sa sariwang bilang / ay bibilangin ko / ang lahat mong grasya,

Panahong daratal / ay magturing: ‘Yaring / makata’y humilig:

Haplos na panlangit / ay di hihipo ng / makamundong mukha.’

Tulad din ng papel / kong nanilaw na sa / kanilang pagtanda

Hahamaking tulad / ng gurang na walang / saysay kundi dila

Ang karapatan mong / sadya’y naturingang / poot ng makata

At pinag-unat na / sukatan ng isang / awitin nang luma:

Subalit ikaw ba’y / may anak nang buháy / nang panahong yaon,

Dapat kang mabúhay / ng dalawang ulit / doo’t sa’king tugma.

Ang iba naman ay isinalin ng walang pamagat. Inilalagay na lang ay Soneto at Bilang. Isang halimbawa nito ay ang Soneto 13 ni Petrarch, na malaya ko ring isinalin sa wikang Filipino. Si Shakespeare at si Petrarch ang dalawa sa pangunahing lumilikha ng soneto sa kani-kanilang panahon at sikat sa buong daigdig. Kaya may Shakespearean sonnet o English sonnet, at ang Petrarchan sonnet o Italian sonnet. 

Sonnet XIII. From Petrarch

OH! place me where the burning moon

Forbids the wither'd flower to blow;

Or place me in the frigid zone,

On mountains of eternal snow:

Let me pursue the steps of Fame,

Or Poverty's more tranquil road;

Let youth's warm tide my veins inflame,

Or sixty winters chill my blood:

Though my fond soul to Heaven were flown,

Or though on earth 'tis doom'd to pine,

Prisoner or free--obscure or known,

My heart, oh Laura! still is thine.

Whate'er my destiny may be,

That faithful heart still burns for thee!

Soneto XIII. Mula kay Petrarch

Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

16 pantig bawat taludtod

O, ilagay mo ako sa naglalagablab na buwan

Na pinagbawal humihip ang nalalantang bulaklak;

O ilagay mo ako sa napakalamig na lunan

Sa mga kabundukan ng nyebeng walang katapusan:

Hayaan mong hanapin ko'y hakbang tungong katanyagan,

O ang mas mahirap tahaking landas ng Kahirapan;

Paagusin ang pagkabatang kay-init sa'king ugat,

O animnapung taglamig sa dugo ko'y kumaligkig:

Kahit ang diwang ginigiliw sa Langit ay lumipad,

O kahit mawalan na ng saysay dito sa daigdig,

Bilangguan o kalayaan - di kilala o sikat,

Ang iwi kong puso, O, Laura! ay nasa iyo pa rin.

Kung saanman ang patutunguhan niring kapalaran

Patuloy pang mag-aalab ang pusong tapat sa iyo!

Ito naman ang tatlo kong tula nitong Abril 17, 2020, na ang pamagat at umpisa ng bawat taludtod ay nagsisimula sa titik G. Ang bawat pamagat ay batay sa unang taludtod ng bawat tula.

Tula 1

GARAPALAN NA ANG NANGYAYARING KATIWALIAN
ni Gregorio V. Bituin Jr.

I

Garapalan na ang nangyayaring katiwalian

Gahaman at tuso'y napaupo sa katungkulan

Ganid na pawang pahirap sa laksang mamamayan

Garapata silang nasa likod ni Kalakian

Garote'y dapat sa tulad nilang taksil sa bayan

II

Gawa ng magulang upang anak ay di bumagsak

Gagapang upang mapagtapos lang ang mga anak

Garantiyang pag napagtapos ay labis ang galak

Ganansyang may kinabukasan, di naging bulagsak

Gantimpala na itong nagbunga rin ang pinitak

III

Gaygayin ang laot tungo sa pulo ng mabuti

Gaod sa balsa'y gamitin mong wasto't magpursigi

Gampanan ang misyon habang bawat mali'y iwaksi

Gagayak tungo sa islang walang mga salbahe

Galak ang madarama sapagkat wala ring peste

IV

Garalgal na ang pananalita't di makangawa

Garil ang tinig sa isyu't problemang di humupa

Gamol man siyang laging sakbibi ng dusa't luha

Gatla sa noo'y tandang marami pang magagawa

Gawin lagi sa kapwa kung anong mabuti't tama

Tula 2

GILIW, IKAW ANG MUTYA NIRING PUSONG SUMISINTA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Giliw, ikaw ang mutya niring pusong sumisinta

Gitling man ay di namagitan sa ating dalawa

Giikin natin ang palay nang may buong pag-asa

Gilik sa palay ay iwasang mangati sa paa

Gipit man ngayon ay patuloy kitang nagsisikap

Giti man ang pawis sa noo'y laging nangangarap

Gitata sa sipag nang kaalwanan ay malasap

Ginhawang anong ilap ay atin ding mahahanap

Giray-giray man sa daan, tutupdin ang pangako

Giyagis man ng hirap ay di rin tayo susuko

Giwang sa adhika'y suriin nang di masiphayo

Ginisang anong sarap ay atin ding maluluto

Gising ang diwang di payag mapagsamantalahan

Giting ng bawat bayani'y kailangan ng bayan

Giit natin lagi'y wastong proseso't karapatan

Gibik na kamtin ng masa'y hustisyang panlipunan

Tula 3

GUNAM-GUNAMIN MO ANG SAKIT NA KASUMPA-SUMPA

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Gunam-gunamin mo ang sakit na kasumpa-sumpa

Gustong madalumat pagkat di iyon matingkala

Guniguni'y tila baga may asam na adhika

Gugulin ay di na mawari pagkat walang-wala

Gutom at di makapagtrabaho ang nangyayari

Gugupuin ang kalusugan nating di mawari

Gulo ito kung namumuno'y tila walang silbi

Gutay-gutay na pamumuhay sa dusa'y sakbibi

Guhong mga pangarap sa dibdib na'y halukipkip

Gubat na ang lungsod na animo'y di na malirip

Gunggong ang tusong trapong sarili lang ang inisip

Guwang sa polisiya nila'y ating nahahagip

Gulat man ang masa sa sakit na nananalasa

Gulantang man ang bayan sa biglaang kwarantina

Gulilat man tayo sa aksyon ng trapong paasa

Gusot ay maaayos pag nalutas ang pandemya

Mayroon talagang mga tulang walang pamagat noong unang panahon, tulad ng mga soneto nina Shakespeare at Petrarch. At marahil ay magpapatuloy pa ito sa mga darating na panahon kung hindi lalagyan ng pamagat ng mga makata ang kanilang mga tula. Sa akin naman, nilalagyan ko ng pamagat upang mailagay sa blog, at madali para sa akin at sa iba kung ito'y hahanapin o sasaliksikin.

Subalit kung wala akong maisip na mas maayos o angkop na pamagat, na minsan ay nais kong iwanang walang pamagat, ay hindi maaari, pagkat sa blog ay dapat mayroon kang pamagat. Kaya ang unang taludtod ang ginagawa ko nang pamagat. Maraming salamat kina Shakespeare at Petrarch at marami akong natutunan sa kanila.

Pinaghalawan:

https://www.poetryfoundation.org/poems/45087/sonnet-18-shall-i-compare-thee-to-a-summers-day

http://mgatulanishakespeare.blogspot.com/

https://www.gutenberg.org/files/50307/50307-h/50307-h.htm

Kwento: Bakit ba sa wikang Kastila nasulat ang Unang Sigaw sa Yungib ng Pamitinan?

BAKIT BA SA WIKANG KASTILA NASULAT ANG UNANG SIGAW SA YUNGIB NG PAMITINAN?

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Mahilig din pala ang mga maralita sa usaping kasaysayan. Iyon ang naging pag-uusap ng ilang nasa pamunuan ng Samahang Kapitbahayan ng Sitio Santol dahil sa asignatura ng anak ng isang kagawad.

“Alam n’yo bang ang Unang Sigaw sa kasaysayan noong panahon ng Katipunan ay di naganap sa Balintawak o sa Pugad Lawin?” Ani Igme.

“Saan naman?” Agad na tanong ni Ingrid habang nagsasandok ng lugaw sa kanyang munting karinderya.

“Sa Yungib ng Pamitinan, doon sa Montalban, Rizal.” Sagot ni Igme. “Pinangunahan iyon ni Supremo Andres Bonifacio, kung saan naroon din si Emilio Jacinto at iba pang Katipunero. At isinulat nila sa dingding ng nasabing yungib ang mga katagang ‘Viva La Independencia Filipinas!”

Napakunot noo si Igor na mahilig din sa kasaysayan. “Aba’y bakit kaya sa wikang Espanyol nila isinulat ang kanilang sigaw, imbes na sa wikang Filipino? Dapat ang isinulat nila ay ‘Mabuhay ang Haring Bayang Katagalugan!’ at hindi sa wikang banyaga. Hindi ba? Nagtatanong lang naman ako at nagtataka.”

“Sabagay, may punto ka, Igor. At kahit ako’y napaisip na rin sa iyong katanungang iyan.” Ani Igme. “Lalo na at ang namamayagpag sa ating kasaysayan ay kung saan ba talaga ang unang sigaw ng himagsikan, sa Pugad Lawin ba o sa Balintawak? Tapos ay mayroon pa palang Unang sigaw sa Pamitinan.”

Sumabat si Isay na kanina pa pala nakikinig habang naggagayat ng sibuyas, bawang at kamatis para sa lulutuin niya mamaya. “Buti naman at nagsasaliksik din ang anak ni Kagawad Ines kaya nababatid din natin ang ganyan. Aba’y palabasa talaga ang anak niyang iyon, at matalino. Biruin n’yong nasaliksik pa niya ang isang nakatago, o pilit na itinatagong yugto sa kasaysayan ng ating bayan.”

“Iyan daw kasi ang iuulat ng anak ni Kagawad na high school na, at nabasa niya iyon sa nakita niyang libro sa National Library.” Ani Igme.

“Sandali. Nais ko ring mabasa ang aklat na iyon, dahil nga kung bakit sa wikang Kastila nila isinulat ang panawagan nilang kalayaan laban sa mga mananakop, gayong bagamat nakakaunawa sila ng wikang Kastila ay dapat sa sarili nating wika nila iyon isinulat. Hindi ba?” Ang sabi ng nakakunot noong si Igor.

Sumabat si Inggo, na kanina pa rin nakikinig habang kumakain ng lugaw. “Baka po, dapat kayong humingi ng payo sa mga kilalang historyador sa pamantasan, at baka may makatugon sa inyong tanong.” 

Napadaan naman sa karinderyang iyon si Ime na anak ni Kagawad Ines, at pauwi na ng bahay. Tinanong siya kung kailan siya mag-uulat sa kanilang paaralan dahil nais nilang makinig at manood, at nang sila’y makapagtanong na rin sa kanyang guro.

“Bukas po ng umaga.” Ani Ime. “Subalit baka hindi kayo papasukin ng gwardya. Ang mabuti po yata, pagkatapos kong mag-ulat sa klase ay ipakausap ko kayo sa aking gurong si Ginoong Isagani Madlangbayan. Ayos po ba iyon sa inyo.”

“Oo, Ime, pupunta kami.” Ani nina Ingrid, Isay, Igme, Inggo, at Igor.

Kinabukasan, bandang ikawalo ng umaga ay sabay nang nagtungo sa eskwelahan ang mga magkakapitbahay sa layuning marinig ang tugon ng guro sa kanilang katanungan. Habang pumasok na si Ime sa klasrum. Matapos mag-ulat ay kinausap niya ang kanyang guro sa Kasaysayan.

Pinuntahan sila ng guro, kasama si Ime. Nasa labas sila ng paaralan at pinapasok na ng gwardya.  Nagtanong sila at sinagot naman sila.

“Tunay po ang sinabi ninyo.” Ani Guro Madlangbayan. “Subalit hindi ko alam ang mga kasagutan na wala rin sa saliksik ni Ime. Kaya ang masasabi ko lang ay marahil. Dahil wala pa akong nabasang paliwanag sa katanungan po ninyo. Marahil, kaya isinulat ng mga Katipunero ang “Viva la Independencia Filipinas!” sa mga dingding ng Yungib Pamitinan noong Biyernes Santo, Abril 12, 1895, sa wikang Kastila sapagkat iyon ang opisyal na wika ng pamahalaan at edukasyon noon. Marahil, dahil iyon ang pangunahing midyum na nauunawaan ng mga nasyonalista upang direktang hamunin ang imperyong Espanyol. Sana po’y nasagot ko po ng mahusay ang inyong katanungan.”

“Maraming salamat po sa inyong paliwanag, Guro Madlangbayan. Sir, tutuloy na po kami. Ime, mag-aral kang mabuti, ha?” Sabi ni Igor.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Abril 1-15, 2020, pahina 18-19.

Ang Manggahan Low Rise Building Project sa Pasig

Ang Manggahan Low Rise Building Project sa Pasig

Saliksik at sanaysay ni Greg Bituin Jr.

Sa isang blog ay tinalakay ng dalawang babaeng awtor ang tungkol sa Manggahan Low Rise Building Project na umano'y isang climate-resilient na gusali. Ibig sabihin, matatag na itinayo ang gusali anumang klima pa ang magdaan, tulad ng matinding bagyo at pagtaas ng tubig. Halina't hanguan natin ng aral ang kwentong ito.

Ipinaliwanag ito nina Talia Chorover and Jessica Arriens sa kanilang artikulong pinamagatang "Faced with Forced Relocation, the People of One Philippine City Designed Their Own Climate-resilient Neighborhood" na nalathala sa kanilang blog noong Enero 6, 2020.

Nang tumama ang Bagyong Ondoy sa Pilipinas noong 2009, 40,000 katao ang nakatira sa mga iskwater, tulad ng Manggahan Floodway, isang artipisyal na daanan ng tubig na itinayo upang mabawasan ang peligro ng baha. Nagtapon ng isang buwang dami ng tubig ang bagyong Ondoy sa ilang oras lamang. Biglaan. Maraming nawalang buhay at ari-arian.

Matapos nito, nagpasya ang pamahalaan na alisin agad ang mga nakatira sa danger zones, at nagbanta ang mga awtoridad na wasakin ang mga bahay ng mga taong ayaw umalis. 

Kaya nabuo bilang tugon ang Alliance of Peoples’ Organizations Along Manggahan Floodway (APOAMF). Ipinaglaban nila ang karapatan ng mga pamilya sa pabahay at lupain, at manatili sa kanilang lungsod.

Noong 2010, inilunsad ng APOAMF ang People’s Plan, isang prosesong nakabatay sa partisipasyon ng maralita na bumuo ng alternatibong pabahay. Pinayagan ng plano ang mga residente ng Manggahan na magplano ng isang bagong anyo ng pabahay na hindi malayo sa kanilang komunidad.

Nakipagtulungan ang mga residente sa isang arkitekto at sa lokal at pambansang mga opisyal ng gobyerno para sa lokasyon at disenyo, na nakapwesto sa lugar na mababawasan ang peligro sa pagbaha. Nagtatampok ito ng mga matitibay na materyales, makapal na dingding at kisame, nakataas na tangke ng tubig, at estratehikong paglagay ng mga istraktura upang matatag na nakatayo pa rin kahit sa matinding pagbaha o bagyo.

Nakipag-usap ang APOAMF sa gobyerno at itinaguyod nila ang kanilang plano sa lokal, pambansa at internasyonal na antas bago nila opiyal na lagdaan ang kasunduan. Nagsimula ang konstruksyon noong 2017. Kapag nakumpleto, dapat ang proyekto’y magkaroon ng kabuuang 15 mga gusali na may 900 mga yunit, o 60 yunit bawat gusali. Sa ngayon, 480 na pamilya na ang nakalipat sa mga rent-to-own na mga apartment.

Habang binibigyan nito ng pagkakataon ang maraming pamilya na manatili sa Lungsod ng Pasig, di nito kayang mapagbigyan ang lahat. Lalo na't maraming tao na ang nailipat sa mga lugar na higit isang oras ang layo. Gayunpaman marami pa rin ang maaaring matutunan ng ibang mga komunidad mula sa proyekto. Nabanggit ng dalawang awtor sa kanilang artikulo ang  Global Commission on Adaptation’s Action Tracks on Cities and Locally Led Action, na maganda rin na ating alamin kung ano ito. Sa People’s Plan, nakipagtulungan sa proyekto ang mga miyembro ng komunidad at tiniyak ang pagiging matatag o resiliency ng komunidad, nang may nagkakaisang pananaw at malinaw na mga layunin.

Noong panahong buhay pa si Ka Roger Borromeo ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), napuntahan namin itong Manggahan Floodway matapos ang Ondoy. Kaya nakita ko kung paano nasalanta ng Ondoy ang maraming lugar, tulad ng Santolan at Manggahan Floodway. Kaya naging interesado agad ako sa balitang ito.

Suriin natin at aralin ang mga ito at kung kinakailangan ay magawa rin natin sa ating mga komunidad.

Pinaghalawan: https://www.wri.org/blog/2020/01/faced-forced-relocation-people-one-philippine-city-designed-their-own-climate-resilient

Tingnan din ang kawing na:

http://countrysafeguardsystems.net/sites/default/files/Manggahan%20Floodway%20In-City%20Resettlement%20for%20Informal%20Settler%20Families.pdf

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na pahayagan ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Abril 1-15, 2020, pp. 10-11.

Bakit sinasabing ang relihiyon ay opyo sa mamamayan?

Bakit sinasabing ang relihiyon ay opyo sa mamamayan?

Saliksik at sanaysay ni Greg Bituin Jr.

Ang isa sa madalas sipiing pahayag ni Karl Marx ang “Religion is the opium of the people”. Salin umano ito mula sa Aleman ng "Die Religion ... ist das Opium des Volkes". Makikita ang pahayag na ito sa sulatin ni Karl Marx na "A Contribution to the Critique of Hegel's Philosophy of Right" na nalimbag sa Deutsch-Französische Jahrbücher, na nalathala  sa Paris noong Pebrero 7 & 10, 1844. Ngunit parirala lang ito sa buong pangungusap na  "Religion is the sigh of the oppressed creature, the heart of a heartless world, and the soul of soulless conditions. It is the opium of the people". Salin ko ay "Ang relihiyon ay buntong-hininga ng inaapi, puso ng isang walang pusong mundo, at ang kaluluwa ng walang kaluluwang kalagayan. Ito ang opyo sa mamamayan".

Marahil ay may paniwala si Marx na ang relihiyon ay may ilang mga praktikal na gamit sa lipunan tulad ng opyo para sa maysakit upang mabawasan ang agarang pagdurusa ng mga tao at binigyan sila ng mga kasiya-siyang ilusyon (ang relihiyon) na nagbigay sa kanila ng lakas na magpatuloy. Nakita rin ni Marx na mapanganib ang relihiyon, dahil pinipigilan nito ang mga tao na makita ang pagkakaiba sa uri, at pang-aapi sa kanilang paligid. Kaya pinipigilan ng relihiyon ang kinakailangang rebolusyon.

Dugtong pa ni Marx, "The abolition of religion as the illusory happiness of the people is the  demand  for their real happiness. To call on them to give up their illusions about their condition is to call on them to give up a condition that requires illusions. The criticism of religion is, therefore, in embryo, the criticism of that vale of tears of which religion is the halo." Isinalin ko na "Ang pagpawi ng relihiyon bilang ilusyon ng kasiyahan ng tao ang hinihingi upang matamo nila ang tunay na kasiyahan. Ang panawagan sa kanilang tigilan na ang ilusyon tungkol sa kanilang kalagayan ay panawagan sa kanilang mapigil na ang kalagayang nangangailangan ng ilusyon. Kaya, ang kritisismo sa relihiyon, sa buod, ay kritisismo sa mga bula ng luha kung saan ang relihiyon ang sinag sa ulo."

Ang relihiyon ay nagsisilbing opyo upang matiis ng tao ang kanilang abang kalagayan, at umasa na lang sa diyos upang lumaya sa kahirapan. Mapalad nga raw ang mahihirap, ayon sa Sermon at the Mount. 

Kaya sa awiting Imagine nga ni John Lennon ay may linyang  "Imagine there's no heaven, its easy if you try" at "Nothing to kill or die for, And no religion, too. Imagine all the people livin' life in peace." Nakita na rin ni John Lennon na pag nawala ang organisadong relihiyon ay maniniwala ang tao sa sama-sama nilang lakas upang baguhin ang bulok na sistema. Iyon din ang kailangan natin ngayon, dahil ayon nga sa awiting Internasyunal, "Wala tayong maaasahang Bathala o Manunubos, pagkat ang ating kaligtasan ay nasa ating pagkilos."

* Unang nalathala sa kalahating pahina ng pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Abril 1-15, 2020, pahina 18.

Taumbayan ang mapagpalaya - Che Guevara

TAUMBAYAN ANG MAPAGPALAYA

“I am not a liberator. Liberators do not exist. The people liberate themselves.” ~ Che Guevara

wala raw liberador o taong nagpapalaya
ng pinagsamantalahang alipin, uri't bansa
kundi nagpalaya sa kanila'y sila ring madla
sabi iyan ni Che, rebolusyonaryong dakila

walang isang superman o isang tagapagligtas
oo, walang isang magaling na tagapagligtas
kundi tao'y nagkapitbisig, tinahak ang landas
ng paglaya tungo sa asam na lipunang patas

totoo, di si Bonifacio kundi Katipunan
at di rin si Aguinaldo kundi ang sambayanan
di si Jose Rizal na binaril sa Bagumbayan
kundi ang mamamayan ang nagpalaya ng bayan

pinag-alab lang ng Katipunan ang mitsa't puso
nang bayan ay lumahok sa pagbabagong madugo
ang pagpaslang kay Rizal ay nagpaalab ding buo
sa madlang ang pang-aalipinin ay nais maglaho

di si Enrile't Ramos ang nagpatalsik kay Marcos
kundi mamamayang ayaw na sa pambubusabos
di si Gloria ang nagpatalsik kay Erap na Big Boss
produkto lamang siya ng pag-aalsang Edsa Dos

kaya tama si Che, mamamayan ang nagpalaya
sa kanilang sarili, pagkat nakibakang sadya
mabuhay ka, Che, walang isang tagapagpalaya
walang isang taong tagapagligtas kundi madla

- gregbituinjr.
04.12.2020 (Easter Sunday)

Nahan ang bilyong barang ginto para sa pagkain?

Nahan ang bilyong barang ginto para sa pagkain?

matapos maaprubahan ang bilyong barang ginto
na laang suporta laban sa pesteng nanggugupo
sa mamamayang nagugutom, subalit nakupo!
hari'y nagwala pa't nagugutom ang sinusugpo

imbes na sakit ang sugpuin, ano't mga dukha
na nagprotesta lang dahil makakain pa'y wala
"patayin ang mga iyan," ang hari'y nagngangawa
tila di bagay maging hari pagkat isip-bata

paano didisiplinahin ang kalam ng tiyan
pati bulate'y nag-aalburuto na rin naman
kawawa ang mga dukhang sikmura'y kumakalam
nais pang patayin nitong haring kasuklam-suklam

maaari bang isipin ng dukhang sila'y busog
gayong ramdam ang gutom, utak pa ng hari'y sabog
akala ang buhay ng tao'y parang sa bubuyog
na madaling paslangin at sa putik pa'y ilubog

di ba't karapatan ng nagugutom ang umangal
lalo't nakapiit sa bahay, walang pang-almusal
galit sa nagugutom ang bundat na haring hangal
na kampante lang nakaupo sa kanyang pedestal

dukhang gutom, binantaang pag umangal, paslangin
bakit napaupo sa trono iyang haring praning
nahan ang bilyong barang ginto para sa pagkain
ibigay sa mamamayan, huwag silang gutumin

- gregbituinjr.

Hibik sa World Water Day

Hibik sa World Water Day

Hibik sa World Water Day nitong manggagawa't dukha:
Ibaba ang presyo ng tubig! Ibaba! Ibaba!
Bakit pinagtubuan ang likas-yaman ng bansa?
Ito'y serbisyo, di negosyo ng tuso't kuhila!
Karapatan ito ng tao, ng lahat, ng madla!
Subalit inaangkin ito ng ilang maykaya
Ang tubig na'y ninenegosyo ng kapitalista
Waring ito'y likas-yamang inari ng burgesya
Oo, pag-aaring nagpapayaman sa kanila
Raket ng mga kuhila't dusa naman sa masa!
Lahat may karapatan sa tubig. Inyo bang dinig?
Dapat sinumang umangkin nito'y ating mausig!
Winaglit na ba ang ating karapatan sa tubig?
At dahil ito sa kapitalismong bumibikig?
Teka muna, ang bayan ay sa tubig nakasandig!
Espesyal ang tubig sa ating bawat mamamayan
Ramdam nilang pag nagmahal ito'y dagok sa tanan
Di ito dapat magmahal, tao'y pahihirapan!
Ang tubig ay para sa lahat, sa dukha't mayaman
Yamang tubig na di dapat inaari ninuman!

- gregbituinjr.
03.22.2020

Ang maglingkod sa bayan

ANG MAGLINGKOD SA BAYAN

"The most fulfilling life is the life in service of others." ~ Edgar Jopson

mabuhay ka, Edgar Jopson, sa iyong sawikain

na sa pakiwari ko sa bayan ay tagubilin

magandang prinsipyong nararapat lamang yakapin

pagkat di makasarili, maganda ang layunin

iyan din ang panuto sa nagisnang paaralan

mula elementarya, hayskul hanggang pamantasan

maglingkod, di sa sarili, kundi sa kapwa't bayan

di magpayaman, kundi maglingkod sa sambayanan

sa Kartilya ng Katipunan, aral nito'y ambag

sa unang taludtod pa lang nito'y mapapapitlag

buhay na di ginugol sa layuning anong rilag

ay kahoy na walang lilim o damong makamandag

hanggang ngayon, aral na iyan ay magandang gabay

nang magkaroon ng kabuluhan ang iwing buhay

kaya ayokong nakatunganga o nakatambay

magsikhay, di sa sarili, kundi layuning lantay

"Iisa ang pagkatao ng lahat," itong sabi

ni Gat Emilio Jacinto, bunyi nating bayani

kaya sa buhay na ito sa bayan ay magsilbi

buhay na may layunin, di maging makasarili

- gregbituinjr.

03.20.2020

Ang Hasik ng Katipunan, ang Buklod ng BMP, at ang KASAMA ng KPML

ANG HASIK NG KATIPUNAN, ANG BUKLOD NG BMP, AT ANG KASAMA NG KPML

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

May ninuno pala ang BUKLOD ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP) at ang dating KASAMA ng grupong Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML). Ito ang HASIK ng KKK o Katipunan nina Gat Andres Bonifacio.

Sa aklat na "Kartilyang Makabayan: Mga Tanong at Sagot Ukol Kay Andres Bonifacio at sa KKK" na sinulat ni Hermenegildo Cruz, ay nabanggit ang pagbubuo ng Hasik na maihahalintulad sa pagbubuo ng Buklod ng BMP, at dating KASAMA (Kapatiran ng mga Sosyalistang Aktibistang Maralita), ng KPML na binago na't ginawa na ring Buklod na ibinatay sa BMP. Sa pahina 21 ng nasabing aklat ay nasusulat: 

25. - Sa papaanong paraan ginagawa ang pagkuha ng kasapi? - Sa bawa't pook ay nagtatayo ng isang wari'y lupon na kung tawagin ay "Hasik" na binubuo ng tatlo katao na parang tatlong tungko. Ang "Hasik" na ito ang siyang sa inot-inot ay nanghihikayat upang may sumapi sa "Katipunan". Pagdamidami na ng mga kasangayon ay saka pa lamang itinatayo ang "Balangay" na pinamumunuan ng isang lupon na ang mga tungkulin ay tulad din ng sa Kataastaasang Lupon. Ang mga "Hasik" na yaon ay di na ipinagpatuloy ng malapit na ang tangkang panahon sa paghihimagsik, pagka't ang mga taong baya'y halos naguunahan nang sila'y mapabilang sa "Katipunan".

Sa aklat na “Andres Bonifacio: Buhay at Pakikibaka” na nalathala noong ika-150 kaarawan ni Gat Andres Bonifacio noong Nobyembre 30, 2013, pahina 21, ay nakasulat naman:

“Sa larangang pang-organisasyon, isinaayos ang balangkas ng kilusang lihim sa pamamagitan ng sistemang hasik o tatsulok. Ang “Hasik” na ito ang matiyagang nanghihikayat ng bagong miyembro ng Katipunan. Kapag marami-rami na ang kasang-ayon ay saka itinatayo ang “Balangay” na pinamumunuan ng isang lupon na ang mga tungkulin ay tulad din ng sa Kataastaasang Lupon.”

Ang pagbubuo ng Buklod ng BMP ay naisulat ng namayapang Ka Popoy Lagman sa akda niyang PAGKAKAISA na nalathala sa magasing Tambuli ng BMP noong Disyembre 1998. Halina't sipiin natin ang ilang bahagi nito:

"Dapat ay mas madali ang magbuo ng grupo o sirkulong pampulitika ng lima hanggang sampu katao sa bawat kompanya (tawagin natin na mga buklod) kaysa magbuo ng unyon na kinakailangang dumaan sa mga ligal at teknikal na proseso. Upang mapatampok ang pampulitikang tungkulin at katangian ng BMP, mas wasto at mas mahusay na ang magiging ispesyalisasyon nito ay ang pagbubuo ng network ng mga grupo o sirkulong pampulitika sa pinakamaraming kompanyang maaabot nito na mas nakatuon sa pampulitikang pagkamulat, pagkakaisa, pagkakaorganisa at pakikibaka ng masang manggagawa bilang uri."

"Oryentasyon ng mga buklod na ito ang aktibong paglahok sa pang-unyong pakikibaka nang hindi binabago ang prinsipal na diin sa pampulitikang pag-oorganisa. Bawat lider, organisador at aktibista ng BMP ay dapat magkaroon ng mga target na kompanyang tatayuan nila ng mga buklod. Dapat ay walang tigil ang araw-araw na pagbubuo ng mga buklod na ito hanggang sa malatagan natin ang mayorya ng mga kompanya sa buong bansa ng ganitong network ng sosyalistang pagkakaisang makauri bilang preparasyon sa paglubha ng krisis ng globalisasyon at pag-igpaw ng kilusan ng uring manggagawa sa antas ng pampulitikang pakikibaka."

Sa bahagi naman ng KPML, binuo noon ang KASAMA upang maipalaganap ang makauring pagkakaisa ng mga maralita bilang proletaryado at ng uring manggagawa sa kabuuan. Katatampukan ang KASAMA ng pag-oorganisa at pampulitikang pagmumulat. Ayon sa dokumentong Oryentasyon ng KASAMA: "Ang KASAMA ay isang pampulitikang grupo o sirkulo (mga 5-10 katao) ng mga mulat na maralita sa loob ng isang lokal na organisasyon at komunidad na kinikilusan ng KPML, o kaya'y mga indibidwal na maralitang wala pang organisasyon sa isang komunidad."

"Binuo ang KASAMA bilang katuwang ng KPML sa pagkokonsolida sa ating mga kinikilusang komunidad. Pagkat sila ang mga mulat (may mataas na pampulitikang kamalayan) na maralita sa loob ng kanilang mga lokal na organisasyon, pangungunahan nila ang kanilang samahan sa mga pagkilos sa loob at labas ng kanilang mga komunidad, at magsasagawa ng pagmumulat sa hanay ng kasapian at maging sa iba pang organisasyon at mga kalapit pang komunidad. Ang mga KASAMA ang siyang magiging gulugod sa pag-oorganisa at pagkokonsolida ng ating organisasyon at mga komunidad na kinikilusan."

Sa ngayon, napagpasyahan na ng KPML na mas mainam na gamitin ang Buklod, at pinalitan na ang katawagang Kasama bilang pagtalima sa atas ng BMP, kung saan kasaping organisasyon ang KPML, na magtayo ng Buklod sa mga komunidad ng maralita upang palakasin ang sosyalistang kilusan.

Maraming salamat sa Katipunan, at may pinagmanahan pala ang BMP at KPML bilang mga mapagpalayang organisasyon tungo sa pagtatayo ng lipunang walang pang-aapi at walang pagsasamantala ng tao sa tao.

Mga pinaghalawan:

aklat na "Kartilyang Makabayan: Mga Tanong at Sagot Ukol Kay Andres Bonifacio at sa KKK" na sinulat ni Hermenegildo Cruz, (inilimbag, 1922), pahina 22

aklat na “Andres Bonifacio: Buhay at Pakikibaka” na nilathala ng Bonifacio 150 Committee (B150C)

http://popoylagman.blogspot.com/2009/07/pagkakaisa-akda-ni-ka-popoy-lagman.html

http://kpml-org.blogspot.com/2010/10/ang-pagbubuo-ng-kasama.html

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Marso 16-31, 2020, pahina 18-19.

Atake sa Senado: Sina Ka Eddie Guazon at Fr. Pete Montallana

Atake sa Senado

SINA KA EDDIE GUAZON AT FR. PETE MONTALLANA

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Kapwa kilalang lider sila ng kani-kanilang panahon. Kapwa sila may kaugnayan sa maralita. Pareho silang prinsipyado, determinado, palaban, kagalang-galang, magiting. Subalit pareho rin silang inatake habang nagsesesyon sa Senado habang ipinaglalaban ang mga maliliit at api sa lipunan. Ang isa'y tuluyang namatay at ang isa'y pinalad na nabuhay.

Si Ka Eddie Guazon ang unang pangulo ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML) na naitayo tatlo't kalahating dekada na ang nakararaan. Namatay siya habang nasa pagdinig ng Senado kaugnay sa mga nagaganap na demolisyon. Doon sa Senado ay inatake siya ng cardiac arrest habang pinabubulaanan ang testimonya ng isang pulis. Dinala siya sa Philippine General Hospital subalit hindi na siya umabot ng buhay.

Si Fr. Pete Montallana ay aktibo sa Save Sierra Madre Network Alliance, Inc. (SSMNAI) at sa Stop Kaliwa Dam (SKD) campaign. Nitong nakaraan lang, nabalitaan kong dinala siya sa ospital habang nasa pagdinig sa Senado kaugnay sa proyektong Kaliwa Dam na mahigpit din niyang tinututulan. Dinala siya sa klinik at sa kalaunan ay sa ospital, at siya'y inoperahan. Sa ngayon, siya'y nagpapagaling.

Hindi ko na naabutan pang buhay si Ka Eddie Guazon pagkat 1989 siya namatay. Subalit inipon ko ang mga kasaysayan ng KPML na inilagay ko sa blog na aking binuo. Pati ang kanyang mga larawang nalathala sa isang magasin ng pagpupugay sa kanya at ang nag-iisang kwadro ng kanyang litratong nasa tanggapan ng KPML ay aking nilitratuhan upang mailagay sa blog. Kaya pag kailangan ng kasaysayan ng KPML, datos, pahayag, sa blog ng KPML ito makikita. Ako naman ay napunta sa KPML bilang staff noong 2001 hanggang Mayo 2008. At muling nagbalik sa KPML bilang halal na sekretaryo heneral nito noong muling maglunsad ito ng kanyang pambansang kongreso noong Setyembre 16, 2018.

Una ko namang nakadaupang palad si Fr. Pete noong 2009 nang makasama ako sa 148-kilometrong aktibidad na tinaguriang "Lakad Laban sa Laiban Dam". Nagsimula ito sa bayan ng Gen. Nakar sa lalawigan ng Quezon, hanggang sa Maynila mula Nobyembre 4 hanggang 12, 2009. Alam din ni Fr. Pete na ginawa ko ang Filipino translation ng Laudato Si mula Hunyo 24, 2015 hanggang sa ito'y matapos noong Setyembre 16, 2015. Isinalin ko ito sa kahilingan ng mga nakasama ko sa Climate Walk mula Luneta hanggang Tacloban na sina Yeb Saño at Rodney Galicha.

Kilala ni Fr. Pete ang KPML kung saan ako ang kasalukuyang sekretaryo heneral. Nang malaman niyang KPML ako ay agad niya akong tinanong kung saang KPML ba ako. Isa kasi si Fr. Pete sa nagbuo ng grupong SILAI o Sikap-Laya, Inc., isang grupo ng maralita kung saan dito napunta ang ilang pamunuan ng KPML-National Capital Region and Rizal chapter (NCRR), nang ang mga lider nito'y nawala sa KPML-NCRR noong Setyembre 2012. Nasa Thailand ako noon nang mawala sila, at pagbalik ko sa Maynila'y nabalitaan ko na lang ang paghihiwalay. Nakita ko roon sa SSMNAI ang ilang dating lider ng KPML at Zone One Tondo Organization (ZOTO) na ngayon ay nasa SILAI.

Si Fr. Pete ay nakadaupang palad din ng aking asawang aktibo rin sa kilusang makakalikasan sa ilang pagtitipon. Kaya nabahala kami nang malaman namin ang nangyari sa kanya. Kung may pagkakataon ay dadalawin namin siya.

Sina Ka Eddie Guazon at Fr. Pete Montallana ay mga batikang lider. Maka-maralita. Makamasa. Ipinaglalaban ang karapatan ng maliliit. Ayaw nilang naaapi, ayaw nilang napagsasamantalahan ang mga maralita, at ang mga katutubo. Kapwa sila nasa Senado nang maganap ang mga insidenteng ikinamatay ng isa, at halos ikamatay ng isa pa.

Ito ang nakasaad sa talambuhay ni Ka Eddie Guazon sa artikulong may pamagat na Touched by his life: "On May 19, 1989, the urban poor lost a courageous and committed leader, Eduardo Guazon, Jr., who was then the national chairman of the Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), the largest urban poor aggrupation, died during a Senate Committee hearing on a spate of violent demolition operations. The urban poor leader suffered a cardiac arrest while vehemently objecting to the distorted testimony of a policeman and was proclaimed dead on arrival at the Philippine General Hospital. Even until death, Tatay (father) Eddie, as he was fondly called by his fellow urban poor, fought for the interest and the rights of the poor and would not let anyone trifle with truth and justice."

Ito naman ang nakasaad sa isang email na pinadala ng isang kasama sa pakikibaka: "Last Monday, Feb. 17, 2020, Fr. Pete was rushed to the hospital, after his blood pressure shot up to 180.  He was attending a Senate hearing on the Kaliwa Dam project, when he felt ill and was taken to the clinic and eventually rushed to the hospital.  He suffered a rupture in his blood vessel, and underwent emergency brain surgery yesterday, Feb. 18, 2020, at around 3:30 AM, at Our Lady of Lourdes Hospital in Sta. Mesa, Manila."

Dagdag pa: "Fr. Pete is still at the ICU and recovering.  He is conscious and responsive.  He is able to have short conversations, and is accepting visitors between 11:00 AM – 1:00 PM and 5:00 – 8:00 PM.  His blood pressure is still erratic, as of today Feb. 19, 2020, and he has been advised to stay at the ICU between 3-5 days, after which he can be transferred to a regular room.  From thereon, his situation will be evaluated on a daily basis."

Nawa'y lumakas at gumaling na si Fr. Pete sa kanyang karamdaman, at patuloy pa namin siyang makasama sa pakikibaka para sa maayos na kalikasan at upang hindi matuloy ang proyektong Kaliwa Dam na talaga namang malaki ang epekto sa kalikasan, sa kapaligiran, sa mga katutubo, sa lupaing ninuno, at sa ating bansa. Magpagaling po kayo, Fr. Pete, at marami pa tayong laban na dapat ipagwagi!

02.22.2020

Mga pinaghalawan:

http://kpml-org.blogspot.com/2009/05/touched-by-his-life-ka-eddie-guazon.html

email from Mr. Jaybee Garganera of Alyansa Tigil Mina (ATM) na pinadala sa e-group ng Green Thumb Coalition

Soneto sa dukha

Soneto sa dukha
(taludturang 2-3-4-3-2)

tinuturing kayong iskwater sa sariling bayan
sapagkat dukhang walang sariling lupa't tahanan

kaya tinataboy kayong animo'y mga daga
ng naghahari-harian at masisibang pusa
wala kasi kayong pribadong pag-aari, wala

dangal ng burgesya'y nasa pribadong pag-aari
yaman ng uring elitista'y pinagmamapuri
tuklasin mo, maralita, bakit may naghahari
pribadong pag-aari ang sanhi bakit may uri

suriin mo't pag-aralan ang takbo ng sistema
ng lipunang animo'y may totoong demokrasya
na paraan ng kapital upang magsamantala

maralita, di ka iskwater sa sariling bayan
lumaban ka't itayo ang makataong lipunan

- gregbituinjr.

Reoryentasyon ng KPML

REORYENTASYON NG KPML

A. ANG KPML

Ang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lunsod (KPML) ay isang kumpederasyon ng iba’t ibang samahan ng mamamayan sa komunidad na naglalayong buklurin ang mga maralitang lungsod sa isang pananaw, paninindigan at layunin upang maging epektibong pampulitikang pwersa sa pagbabago ng kalagayan ng maralita sa lipunan.

Ang KPML ay isang kumpederasyong may pambansang katangian, kung saan ang mga samahang maralita mula sa iba’t ibang rehiyon, lalawigan, lungsod at bayan, ay maaring maging kasapi. Ito ay nagpapairal ng demokratikong sistema sa loob ng organisasyon kung saan ang mga opisyales ay halal at ang Saligang Batas, Alituntunin (By-Laws), mga resolusyon, mga programa at patakaran ay pinagtibay ng buong kasapian.

Mula sa pambansang punong rehiyon kung saan unang itinayo ng maralita ang KPML, sa kasalukuyan ay may mga balangay at kasaping mga pederasyon at mga lokal na samahan sa Panay-Guimaras, Bacolod, Cebu, Bulacan, Cavite, Rizal, Laguna, Davao, sa kahabaan ng riles, at masigla ang mga ugnayan sa mga samahang maralita sa iba’t ibang probinsya sa Luzon, Mindanao, at Visayas.

B. BILANG PAMPULITIKANG KUMPEDERASYON

Noong panahon ng diktadurang Marcos, ang pakikibaka ng mga maralita ay kalat-kalat at kanya-kanya. Walang sentralisadong pagkilos kung kaya’t mula sa ganitong kalagayan, itinayo ang KPML bilang isang sentrong organisasyong pampulitika ng maralita, upang pagkaisahin at organisahin ang pakikibaka ng maralita sa isang sentralisadong pagkilos, di lamang sa usapin ng pabahay, kabuhayan, serbisyo at mga karapatan, bagkus hanggang sa pakikibaka laban sa kahirapan. 

Tumungo ang pakikibakang ito sa pagkakaroon ng pampulitikang kapangyarihan sa hangaring makamit ang isang ganap na pagbabago tungo sa lipunang may pagkakapantay-pantay.

C. KASAYSAYAN NG KPML

Halos kasabay na itinayo ng KPML ang mga samahang Balay Rehabilitation Center (Setyembre 27, 1985) at Families of Victims of Involuntary Disapperance (FIND) noong malagim na panahon ng batas-militar. At nang sumapit ang pag-aalsa ng mamamayan laban sa rehimeng Marcos noong Pebrero 22-25, 1986, nakiisa rito ang mga kasapian ng KPML, kasama ang maraming manggagawa't maralita.

Dalawang buwan matapos ang unang Pag-aalsang Edsa, nakipag-diyalogo noong Abril 10, 1986 ang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod, sa pangunguna ng pangulo nitong si Ka Eddie Guazon, kay Pangulong Corazon C. Aquino at humiling ng moratoruym sa demolisyon, at upang magtatag ng isang Presidential Arm on Urban Poor Affairs (PAUPA), na isang ahensya ng pamahalaang tututok sa mga isyu ng maralitang lungsod. 

Noong Mayo 30 hanggang Hunyo 2, 1986, isa ang KPML na nagbuo ng National Congress of Urban Poor Organizations (NACUPO) na siyang naghain ng People’s Proposal sa Malacañang. Naglalaman ito ng mga pagsusuri sa mga suliranin ng mga maralitang lungsod, ng kahinaan ng umiiral na proyektong Low Cost Housing at naghain ng alternatibo sa gobyernong Aquino. Nagbunga ang mga konsultasyon at ang sagot ng gobyerno ay ang pagtatayo ng Urban Poor Task Force na sa kalaunan, sa pamamagitan ng EO82, ay itinayo ang Presidential Commission for the Urban Poor (PCUP) bilang ahenya ng pamahalaan na gagabay sa pagpapatupad ng mga patakaran at implementasyon ng mga programa para sa maralitang lungsod.

Nilagdaan ni Pangulong Aquino noong Disyembre 8, 1986 ang Executive Order Blg. 82 na lumikha sa PCUP bilang ahensyang may mandatong magsilbi bilang direktang ugnayan ng mga maralitang lungsod sa gobyerno sa pagbabalangkas ng patakaran at pagpapatupad ng programang tutugon sa pangangailangan ng mga maralita. 

Sampung araw matapos malagdaan ang batas na lumikha ng PCUP, naglunsad ng kongreso ang KPML noong Disyembre 18, 1986, kasama ang iba’t ibang samahang maralita na pinangunahan ng Zone One Tondo Organization (ZOTO), Coalition of Urban Poor Against Poverty (CUPAP) at ng Pagkakaisa ng Mamamayan ng Navotas (PAMANA) at ng iba pang samahang maralita. Lumawak ang KPML bilang sentrong pampulitikang organisasyon ng maralita.

Isinusulong ng KPML ang pakikibaka ng maralita para sa isang lipunang malaya at may pagkakapantay-pantay kasama ng iba pang samahang pangkomunidad. Binibigyang-diin nito ang pakikipaglaban ng maralita sa pabahay, hanapbuhay at serbisyong panlipunan.

Bagamat nakapagpatayo ng ganitong ahensya para sa maralita, wala ni isa man sa nilalaman ng People’s Proposal ang nakamit, tulad ng ang dapat mamuno rito ay mismong galing sa hanay ng maralita. Walang habas na ipinapatupad ng pamahalaan ang marahas na demolisyon at ebiksyon ng mga maralita. Pagkaraan ng isang taon, nabuwag ang NACUPO at muling pinamunuan ng KPML ang pakikibaka ng maralita.

D. ANG KPML BILANG SOSYALISTANG SENTRO NG MARALITA

Sa kasagsagan ng pakikibaka sa loob ng kilusang masa, kung saan nagkaroon ng debate sa pagitan ng reaffirmist (RA) at rejectionist (RJ), pumanig ang KPML sa mga RJ. Kaya nang muling naglunsad ng ikalawang kongreso ang KPML noong Nobyembre 27, 1994 sa basketball court ng Stella Maris College sa Lungsod Quezon, niyakap na nila at pinagtibay ang sosyalistang oryentasyon ng KPML at ang KPML bilang sosyalistang sentro ng maralita.

Patunay dito'y inilagay mismo ng KPML sa kanilang Konstitusyon sa Artikulo II, Seksyon 4 na: "Bilang sosyalistang organisasyon, itinatakwil ng KPML ang pribadong pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, dahil ito ang pinag-uugatan ng malaganap na kaapihan, kahirapan at pagsasamantala ng tao sa kapwa tao."

PILOSOPIYA NG ORGANISASYON

1. Ang gawain para sa panlipunang pagbabago ay nagsisimula sa sarili

2. Ang paghahanap sa karunungan, indibidwal at panlipunang pagbabago ay isang tuloy-tuloy na proseso

3. Ang maglingkod para sa pagsasakapangyarihan ng mamamayan at ang pakikibaka para sa karapatan ng mga maralita at mga serbisyong kailangan ipagkaloob. Mas gugustuhing makipaglaban para sa pagkakamit ng karapatan kaysa ang tumanggap ng limos.

4. Ang isang responsableng lider ay naglilingkod ng tapat sa organisasyon.

5. Ang pagbibigay-halaga sa gawain ng organisasyon at tungkulin sa pamilya ay hindi magkahiwalay.

6. Ang katotohanan at katarungan ang siyang kakatawan sa organisasyon

7. Ang pagkakaisa at pagtutulungan ng mga maralita ang siyang magtutulak sa organisasyon upang magpatuloy at magtagumpay.

8. Ang banta at panganib ay bahagi ng buhay ng mga maralitang lungsod.

BISYON SA LIPUNAN

Pangarap ng KPML ang isang lipunang may kaunlaran, na ang mamamayan ay may pampulitika at pang-ekonomiyang kapangyarihan, may katarungan at tunay na demokrasya, pagkapantay-pantay sa karapatan at kasarian, malusog na kalikasan, at maayos na kapaligiran

BISYON SA ORGANISASYON

Isang pambansang organisasyon ng mga maralita na kinikilalang nangunguna at tumitindig sa kapakanan ng mamamayan na may malakas na impluwensyang pampulitika at may programang pangkabuhayan na nagtataguyod ng maayos na serbisyong panlipunan.

MISYON

Maging isang pampulitika at pang-ekonomiyang sentro na namumuno para sa karapatan at kaunlaran ng mga maralita sa pamamagitan ng mga programang magbibigay at magtitiyak ng mga serbisyong panlipunan sa kanyang sektor.

MGA HANGARIN

HANGARING PAMPULITIKA

Pagbubuo ng isang malakas na kilusang maralita para sa pag-establisa ng kapangyarihang pampulitika

HANGARING PANGSOSYO-EKONOMIKO

Kamtin ang pagtindig sa sariling lakas at pagsusulong ng pag-angat ng kabuhayan, pangangalaga sa kapaligiran at kalikasan, at pagkkaroon ng pang-ekonomiyang kaunlaran na may pagsasaalang-alang, at pagkapantay-pantay ng kasarian.

HANGARING PANG-ORGANISASYON

Mapagana, mapalakas at mapakilos ang sariling dinamismo ng sentrong nasyonal, mga rehiyon, pederasyon, tsapter at lokal na samahan bilang pampulitika at pang-ekonomiyang organisasyon ng mga maralita.

Kwento - Magsabatas din ng National Liquid Waste Management ang pamahalaan

MAGSABATAS DIN NG NATIONAL LIQUID WASTE MANAGEMENT ANG PAMAHALAAN

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Mayroon nang National Solid Waste Management Commission na naitatag ang pamahalaan. Layunin nitong magpatupad ng pambansang patakaran para sa mandatoryong paghihiwalay ng basura sa pinagmulan at ang pagbabawas ng basura sa mga lokal na yunit ng pamahalaan. Itinatag ito sa pamamagitan ng Republic Act No. 9003, na kilala rin bilang Ecological Solid Waste Management Act of 2000. Bagama't may ‘of 2000’ ang batas, ito’y ipinatupad at nilagdaan noong Enero 26, 2001.” Ito ang pambungad na pananalita ni Mang Kanor sa pulong ng mga maralitang lungsod sa isyu ng kalikasan. “May tanong ba kayo?”

Nagtaas ng kamay si Ingrid, “Tanong ko lang po, kung may solid waste management hinggil sa paghihiwalay ng mga basura sa nabubulok at di nabubulok, di ba’t magandang may liquid waste management din na dapat pairalin ar isabatas?”

“Maganda ang katanungan ni Ingrid. Subalit maaari mo bang mas ipaliwanag pa sa amin ang iyong naiisip na iyan upang mas maunawaan pa namin,” ang sabi ni Mang Kanor.

“Tama, Ingrid, ipaliwanag mo’t bago lang sa pandinig ko iyan.” Sabi naman ni Pidyong.

“Ganito po iyon,” pagsisimula ni Ingrid. “Napakamahal na ng tubig galing sa gripo na binabayaran natin. Ang tubig pang-inom na iniinit pa natin, ang pampaligo, ang panghugas ng pinggan, ang tubig sa paglalaba, ang panglampaso sa sahig, ang pambuhos sa inidoro, ay pawang galing lahat sa gripo, malinis na tubig. Gayong pwede namang pambuhos sa inidoro at panglampaso sa sahig ang tubig ulan galing sa mga alulod. Kailangan lang nating may paglalagyan ng mga iyon. Sobra-sobra ang tubig ulan, nagbabaha pa nga, gayong libre lang ang tubig ulan. Iyan po ang sinasabi kong dapat mayroon din tayong batas hinggil sa liquid waste management upang nagagamit ang mga libreng tubig ulan.”

Patango-tango lang ang mga dumalo sa solid waste management.

Nagsalita si Pidyong, “Sang-ayon ako sa ganyang mungkahi. Pag nagbagyo ay bahang-baha sa kalsada ngunit hindi naman natin magamit ang baha dahil marumi. Pwede iyan sa inidoro basta salain, walang basurang babara sa ating mga inidoro. Distilled water ba ang tubig-ulan at maaari ba sa sasakyan tulad ng dyip na pinapasada ko?”

“Ayon sa pananaliksik, distilled water ang tubig ulan, subalit ingat pa rin sa paggamit nito sa makina ng sasakyan. Kung panlinis ng kotse, pupwede. Itanong natin iyan sa mga eksperto sa sasakyan.” Ani Ingrid. 

“Nagtanong si Ingrid na lumalabas ay isa nang mungkahi. Sino pa ang sususog o nais magdagdag?” Tanong muli ni Mang Kanor.

Nagtaas ng kamay si Kulas, “Sang-ayon ako kung sa mga lalawigan gagawin ang liquid waste management o yaong pagsalo ng tubig ulan. Mahirap kasi sa lungsod, pag naihian ng daga ang bubong, sasama sa tubig ulan sa alulod ang ihi. Ingat pa rin sa lestospirosis.”

Muling nagsalita si Ingrid, “Nabanggit ni Mang Kanor ang National Solid Waste Commission. Subalit wala naman tayong National Liquid Waste Commission na mamamahala naman sa mga tubig na di naman nagagamit ng tama, tulad nga ng tubig ulan, bagamat may Philippine Clean Water Act of 2004 (Republic Act No. 9275) na tayo.”

Nagsalita rin si Kulas, “Mungkahi ko, Ingrid, magsulat tayo ng petisyon hinggil sa iyong mungkahi at ipanawagan natin iyan sa ating mga mambabatas. Dapat lang tayong magkaisa at kumilos upang may ginagawa naman ang mga tutulog-tulog nating mga mambabatas.”

“Kaya ibig sabihin,” ani Mang Kanor, “hindi lang solid waste ang ating pagtutuunan ng pansin, kundi pati na liquid waste. Tama ba?”

“Tama po, Mang Kanor,” tugon naman ni Ipe na isa rin sa mga dumalo. “Kausapin din natin ang iba’t ibang samahang makakalikasan, tulad ng EcoWaste Coalition, Green Convergence, Ban Toxic, Philippine Movement for Climate Justice, Saniblakas ng Inang Kalikasan, at marami pang iba tungkol sa gagawin nating petisyon upang makatulong.”

“Mahaba-haba ring laban ito,” ani Mang Kanor, “Pati Kongreso at Senado ay ating kausapin sa ating panukala. Ayos ba sa inyo? Sana, Ingrid, ay masulat mo na ang mungkahi at magawa na ang petisyon.”

“Opo, susulatin ko po kaagad ang mungkahi bilang batayan ng ating petisyon, at sana po ay magtulong-tulong po tayo.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Enero 16-31, 2020, pahina 18-19.

Dapat climate resilient ang On-Site, In-City or Near-City Resettlement Bill

DAPAT CLIMATE RESILIENT ANG ON-SITE, IN-CITY OR NEAR-CITY RESETTLEMENT BILL
Maikling sanaysay at saliksik ni Greg Bituin Jr.

May mga nakasalang na panukalang batas sa Senado at Kongreso hinggil sa relokasyon ng mga maralita na on-site (ang relokasyon ay sa mismong kinatitirikan ng kanilang tahanan), in-city (ang relokasyon ay sa loob lang ng lungsod kung saan sila naroon) or near-city (sa pook na katabi ng kinapapaloobang lungsod). May Senate Bill si Senadora Grace Poe (SBN 582) at Senadora Risa Hontiveros (SBN 167).

Mayroong katumbas na panukalang batas sa Kongreso sina Rep. Kiko Benitez (HB00042), Kit Belmonte (HB00156), Alfred Vargas (HB00236), Yul Servo (HB03227), Francis Abaya (HB04245), at Rufus Rodriguez (HB02564).

Sa ating Saligang Batas ay nakasaad sa Seksyon 9 at 10 ng Artikulo XIII ang karapatan sa pabahay. Dahil dito'y naisabatas ang Republic Act 7279 o Urban Development and Housing Act (UDHA). Subalit makalipas ang halos tatlong dekada, hindi pa rin ganap na naisasakatuparan ang disente at abotkayang pabahay sa maralita. Tinatayang nasa 6.8 milyon ang backlog sa housing sa taon 2022.

Dahil dito, nangangailangan pa rin ng pabahay ang maraming maralita. Kaya nagsulputan ang mga planong on-site, in-city at near-city na resettlement o relokasyon ng pabahay. Subalit sa kanilang mga panukala, kailangan itong pag-aralan pang mabuti dahil hindi sapat ang on-site, in-cty at near-city na pabahay kung binabaha ang lugar tulad sa Malabon at Navotas.

Dapat kahit ang mga panukalang batas sa pabahay ay maging climate resilient, batay sa adaptation at mitigasyon, na dahil may mga senaryo nang lulubog ang maraming lugar sa taon 2030 pag hindi naagapan ang climate change na nagaganap. Ayon sa mga siyentipiko, dapat na masawata ang lalo pang pag-iinit ng mundo, na huwag itong umabot sa 1.5 degri Centigrade, dahil kung hindi maraming lugar ang lulubog sa tubig. Basahin nyo at pag-aralan ang ulat ng UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change), at ng IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), na noong Oktubre 2018 ay nagsabing may labingdalawang taon na lang tayo upang masawata ang 1.5 degri C. Dahil kung hindi, lulubog ang maraming lugar. Ibig sabihin, sa taon 2030 ay baka lumubog na ang maraming bansa sa tubig.

At pag nangyari ito, na lumubog halimbawa nang halos anim na talampakan ang mga lugar dulot ng 1.5 degri C na lalo pang pag-iinit ng mundo, ano pang esensya ng on-site at in-city relocation? Titira ka pa ba sa on-site relocation na ibinigay sa iyo kung alam mo namang lulubog ito?

Ang dapat pag-aralan, pagdebatihan, at isabatas ay ang isang Public Housing Act, kung saan ang pabahay ay hindi pribadong pag-aari kundi babayaran lang ang gamit nito, hindi upa.

Ang mga pag-aaral na ito hinggil sa klima at pabahay ay mula sa pakikipagtalakayan ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML) sa mga grupo tulad ng Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ). May mga mapa pang ipinakita kung ano ang mga lugar na lulubog sa ganitong taon pag hindi binago ng mga mayayamang bansa ang kanilang paggamit ng enerhiya. Pag patuloy pa sila sa paggamit ng coal-fired power plants at mga enerhiyang mula sa fossil, lalong mag-iinit ang mundo, at pag lumampas na tayo sa limit na 1.5 degri Centigrade, hindi na tayo makakabalik pa sa panahong mababa sa 1.5.

Kaya dapat maipasok din sa mga panukalang batas sa pabahay na mabago na rin ang ating sistema ng enerhiya, at huwag nang umasa pa sa fossil fuel kundi sa renewable energy.

Kailangang maging aktibo rin tayong maralita sa usapin ng klima, climate change at climate justice, at manawagan tayo sa mga mayayamang bansa na bawasan na ang paggamit ng coal plants at gumamit na tayo ng renewable energy.

Sa madaling salita, dapat nakabatay din sa usaping pangklima ang on-site, in-city, at near-city resettlement bill. Para kung sakaling lumubog na ang mga bahaing lugar, may opsyon ang mga maralita. Hindi na uubra ang on-site relocation sa lulubog na mga lugar. Baka hindi na rin umubra ang in-city at near-city relocation sa kalaunan. Dapat ay climate resilient na batas para sa pabahay ang dapat pagtuunan ng pansin ng mga mambabatas.

* Unang nalathala sa Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Enero 16-31, 2020, pahina 8-9